به‌گفتهٔ رفیق سودانی “رشید الشیخ”، در مصاحبه‌ای در روز ۹ بهمن‌ماه ۹۷، “قیام جاری مردم سودان تحولی ناگهانی و جدید نیست، بلکه روند شکل‌گیری آن طی سالیان اخیر در جریان بوده است و هم‌اکنون، برای پایان دادن به حکومت استبدادی عمرالبشیر که با کودتای نظامی در۱۳۶۸ / ۱۹۸۹ رئیس‌جمهور شد، به مرحلهٔ کیفی‌ای جدید رسیده و به یک جنبش توده‌ای سراسری تبدیل شده است.” به‌رغم مقابله خشونت‌آمیز با این جنبش، نشانه‌ای از توقف و عقب‌نشینی در آن دیده نمی‌شود.

با اعتصاب و تظاهراتِ روز ۲۵ آذرماه ۹۷ (۱۶ دسامبر ۲۰۱۸) در شهر “آتبارا”، در شمال سودان، این قیام آغاز شد. یک مرکز صنعتی راه‌آهن، کارخانه‌های سیمان و مجتمع‌های صنعتی دیگر نیز این شهر قرار دارند. اعتصاب و تظاهرات سپس در روزهای پس از ۲۵ آذرماه به “القدارف”، یک مرکز کشاورزی در جنوب شرق کشور، گسترش یافت. هر دو شهر، پیشینه مبارزات سندیکایی کارگران و دهقانان دارند، پیشینه‌ای که هنوز زنده و قوی است.

در ابتدا، این تظاهرات جنبه صنفی و اقتصادی داشتند. مطالبات تظاهرکنندگان تا اواخر آذرماه مقابله با هزینه‌های روزافزون نیازهای اساسی مانند غذا و سوخت بود. با اینکه نرخ تورم مدت‌ها در سطح بالایی بوده است، ولی اخیراً برای همه روشن شده که این رژیم هیچ برنامه‌ای برای حل مشکلات ندارد.

تظاهرات در سراسر کشور کماکان ادامه داشت تا اینکه در ۲۸ آذرماه راهپیمایی مسالمت‌آمیز عظیمی در خارطوم به‌منظور ارائه طومار خواست‌های مردم به رئیس‌جمهور برگزار گردید. پاسخ وحشیانه نیروهای امنیتی رژیم به این راهپیمایی، تیراندازی و قتل ده‌ها تظاهرکننده و دستگیری و شکنجه صدها نفر دیگر، به تغییر ماهیت این خواست‌ها منجر شد. از آن تاریخ شعار راهپیمایان به “فقط سرنگونی! همین!” تغییر پیدا کرده است. راهپیمایان می‌گویند: مذاکره نمی‌کنیم. رژیم باید برود!

ادامه مصرانه این تظاهرات که در هفتمین هفتهٔ برگزاری خود را سپری می‌کند و همچنین وسعت دامنه آن، نه‌فقط همگان را در سودان بلکه در کشورهای منطقه نیز شگفت‌زده کرده است. گردهمایی‌های محلی به‌نحوی خود‌به‌خودی شکل گرفته و سازمان‌دهی می‌شوند. روستاها و آبادی‌ها با تشکیل کمیته‌هایی مشتمل بر ده‌ها نفر از مردم محلی، با حفظ تماس از طریق اعلامیه و تراکت‌های دست‌نویس، زمان، مکان، و شعارهای تظاهرات روز بعد را سازمان‌دهی می‌کنند.

این‌چنین است که صدها هزار نفر تجمع کرده و تظاهرات صلح‌آمیز برگزار می‌کنند. تظاهرات صلح‌آمیزند و شرکت‌کنندگان با سردادن شعارهای:  “شلیک نکنید”، “شما از ما هستید”، “دستمزدتان چقدر است؟”،  با نیروهای نظامی مقابله می‌کنند.

بسیاری از تظاهرکنندگان را جوانان و همچنین اعضای اتحادیه‌های کارگری، دانشجویان و تعداد بسیار زیادی از فارغ‌التحصیلان که اکنون  بیکارند تشکیل می‌دهند. آنان نماینده نسلی‌اند که تمامیت رژیم و کل نظام ارزشی آن را رد می‌کنند.

رژیم کنونی در تیرماه  ۱۳۶۸ و در جریان یک کودتای نظامی به‌قدرت رسید و حکومتی را شکل داد که آن را نیمه فاشیستی می‌توان توصیف کرد. این حکومت با استفاده از شبه‌نظامیان غیررسمی، مناطق مختلف شهرهای کشور را با اِعمال روش‌های اسلامی‌ای بنیادگرایانه و اقتدارگرایانه اداره می‌کند. این حکومت به‌طورکلی، وزارت برنامه‌ریزی‌ای اجتماعی به‌منظور سازمان دادن سیستمی از تغییرها و تحولات اجتماعی مطابق با نظام ارزشی رژیم ایجاد کرد و اطاعت از آن را شرط لازم برای دسترسی به رفاه و آموزش‌وپرورش قرار داد. سرپرستی این وزارتخانه بر عهدهٔ “علی عثمان طاها” معاون اول پیشین عمرالبشیر بود. او در گذشته معاون “حسن الترابی”، رهبر جنبش اسلامی سودان، بود. الترابی در ۱۳۹۵ فوت کرد. علی عثمان طاها کماکان در مقام  “پدرخوانده”، شبه‌نظامیان را رهبری می‌کند.

اتحادیه‌های کارگری در سودان همچون در دیگر رژیم‌های اقتدارگرای مشابه، به‌‌طرزی وحشیانه سرکوب شده و با تشکیلات حکومت‌ساخته جایگزین شدند. با این وجود، همان‌طور که در کشورهای فاشیستی اسپانیا و پرتغال اتفاق افتاد، برخی از این “اتحادیه‌های زرد” به مرکز اعتراض علیه حکومت تبدیل شده‌اند.

رژیم سودان در حال حاضر به حکومت چپاولگری بزرگ تبدیل شده است که با فرمانروایی بر اقتصادی ورشکسته و درگیر با بحرانی ناشی از در اختیار نداشتن میدان‌های اصلی نفتی در سودان جنوبی۱ که سال ۱۳۹۰ رسماً استقلال خود را به‌دست آورد، به‌غارت میلیاردها دلار و سپردن در حساب‌های بانکی خارج از کشور به حکومت ادامه می‌دهد. در سال‌های اخیر، این رژیم بر کمک‌های مالی عربستان سعودی در اِزای ارسال نیروی نظامی به جنگ بر ضد یمن تکیه داشته است.

با این حال، دوستان قبلی رژیم سودان به سرمایه‌گذاری بیشتر در سودان تمایلی ندارند و بازدیدهای اخیر عمرالبشیر از قطر، سوریه، و روسیه به هیچ‌گونه حمایت مالی قابل‌توجهی از سوی این کشورها نینجامیده است. درعین‌حال “ائتلاف” عمدتاً نمایشی ۲۲ حزبی که رسماً از دولت البشیر پشتیبانی می‌کنند، با خروج ‌تدریجی حزب‌های عمده‌تر از این ائتلاف که در اثر گسترش جنبش اعتراضی کنونی آینده‌ای برای رژیم حاکم نمی‌بینند، در حال فرو ریختن است. این امر عمرالبشیر را به وابستگی هرچه بیشتر به نیروهای شبه‌نظامی‌ای که زیر کنترل ارگان‌های امنیتی رژیم قرار دارند  واداشته است.

رژیم کنونی در سودان در اساس در قبضهٔ حاکمیت فرقه‌ای نیروهای شبه‌نظامی‌ای است که بیش از همه از سوی جوانان مردود اعلام شده است. تبلیغات رژیم که کمونیست‌ها را به کنترل و سازمان‌دهی اعتراض‌ها متهم می‌کند، به جذب هرچه بیشتر جوانان به حزب منجر می‌شود.

اخیراً دو شکل‌بندی اصلی سیاسی ظهور کرده‌اند. نخست، “کنگرهٔ نیروهای انسجام ملی” که متشکل است از: حزب کمونیست، حزب بعث سودان، و انجمن تشکل‌های حرفه‌ای (شامل اتحادیه‌های کارگری، انجمن‌های حرفه‌ای وکلا، معلمان و پزشکان، سازمان‌های زنان، سازمان دهقانان). دیگری، جبههٔ “فراخوان سودان” است که حزب میانه‌گرای اُمت، جنبش‌های مقاومت مسلحانه منطقه دارفور (که در برخی مناطق هنوز خارج از کنترل رژیم است)، حزب کنگره، چند گروه منشعب از حزب اتحادیهٔ دموکراتیک که با نام گروه مخالفان از حزب اتحادیه دموکراتیک (DUP)، و چند سازمان مدنی و دموکراتیک را در بر می‌گیرد.

در مجموع چهار اتحاد سیاسی اپوزیسیون در حال حاضر با همدیگر و در چارچوب “بیانیه آزادی و تغییر” همکاری می‌کنند. ولی این مردم‌اند که با سازمان‌دهی بی‌سابقه‌شان هم‌اکنون در کمیته‌ها و مجمع‌های تازه تأسیس محلی دربارهٔ آینده خود تصمیم می‌گیرند. روز ۸ بهمن‌ماه / ۲۸ ژانویه ۲۰۱۹، دریانوردان و کارگران باراندازهای بندرهای سودان را، یعنی محل دسترسی اصلی این کشور به تجارت بین‌المللی را، مسدود کردند. نیروهای اپوزیسیون همچنین تظاهراتی گسترده‌ را در ۱۱ بهمن‌ماه در سراسر سودان سازمان دادند تا وسعت و عمق اعتراض‌ها را به رژیم و افکارعمومی جهان نشان دهند. نیروهای ارتشی با آتش گشودن بر تظاهرکنندگان سعی در حفظ کنترل خود در میدان‌های مبارزه داشتند. همه در انتظار لحظه‌ای مناسب برای اعلام اعتصاب عمومی هستند.

رژیم حاکم در خارطوم دربدر به‌دنبال راه‌های ممکن جهت اعادهٔ کنترل خود بر تحول‌های جاری کشور است. سفر عجولانه البشیر به قطر، سوریه، و روسیه در ۱۱ بهمن‌ماه به‌منظور جلب حمایت مالی و دیپلوماتیک از رژیمش و همچنین تلاش برای بازگشایی مرز سودان با اریتره (که در یک سال اخیر بسته بوده است) را باید در این راستا ارزیابی کرد. وزیر اطلاعات و امنیت سودان، ۸ بهمن‌ماه، در تلاش برای فریب افکارعمومی در جهان که در هفته‌های اخیر از طریق رسانه‌ها در جریان اعتراض‌های وسیع توده‌ای و موج سرکوب شدید دولتی از سوی نیروهای امنیتی بوده‌اند، اعلام کرد که رژیم همه دستگیرشدگان در جریان تظاهرات هفته‌های اخیر را صرف‌نظر از تعلق سیاسی‌شان آزاد کرده است. این ادعای رژیم از سوی بی‌بی‌سی و آژانس خبری فرانسه و در سطحی وسیع پی در پی منتشر شد.

حزب کمونیست سودان بلافاصله در بیانیه‌ای خطاب به نیروهای مترقی جهان اعلام کرد که نمایش تبلیغاتی رژیم درواقع دروغی بیش نیست و تنها عده‌ای معدود از زندان “هودا” آزاد شده‌اند و صدها زندانی که بسیاری از آنان مشخص نیست در کجا محبوس‌اند هنوز در بازداشت هستند. روز بعد حزب کمونیست سودان در بیانیه‌ای با انتشار اسامی ۱۷ عضو کمیته مرکزی حزب که اعضای هیئت سیاسی حزب نیز در میان آنان هستند، دروغ بودن تبلیغات رژیم را ثابت کرد. حزب کمونیست سودان اقدام رژیم را نمایشی تبلیغاتی به‌منظور امیدوار کردن بخش‌هایی از اپوزیسیون به “رفورم از بالا” و همچنین در دست گرفتن ابتکار عمل رسانه‌ای با هدف خنثا کردن تبلیغات منفی‌ای که در سراسر جهان دستگاه سرکوب رژیم را نشانه گرفته‌اند، سازمان داده شده است.

آنچه این روزها در سودان می‌گذرد جنبشی مردمی برای انجام تغییر در کشور و شایستهٔ پشتیبانی همه‌جانبه بین‌المللی است. شجاعت شرکت‌کنندگان در آن و سازمان‌دهی مبتکرانه جنبش اعتراضی توده‌ای باید الگو و مشوقی در مبارزه برای همه نیروهای مترقی در جهان باشد.

———————————————-

۱. سودان به‌لحاظ جغرافیایی بزرگ‌ترین کشور مسلمان قاره آفریقا است که به دو کشور شمالی و جنوبی تقسیم شده است. سودان جنوبی در ۱۳۹۰/۲۰۱۱ از سودان استقلال یافت. مرکز این کشور شهر جوبا است. علاوه بر۶۸ درصد از ذخایر نفت سودان، رود نیل موجب اهمیت سودان جنوبی است.

نامۀ مردم