مایک پمپئو وزیرخارجه آمریکا روز دوشنبه بار دیگر با اعتماد به نفسی کاذب اعلام کرد که معافیت خریداران نفت ایران تمدید نمی‌شود اما آسوشیتدپرس حالا از یک عقب نشینی دیگر کاخ سفید خبر داده و نوشته که واشنگتن در حال بررسی صدور دوره تازه‌ای از معافیت‌هاست.

مقام‌ها، مشاوران کنگره و مشاوران غیردولتی مطلع از موضوع که خواستند نامشان فاش نشود، گفته‌اند یکی از سناریوهای در حال بررسی در دولت آمریکا این است که به خریداران نفت ایران اجازه داده شود تا پیش از دوم ماه می (۱۲ اردیبهشت) سفارش محموله‌های تحویل در آینده را ثبت کرده و پول آن را پرداخت کنند. پس از آن، آمریکا برای حمل و نقل و پالایش نفت ایران معافیت صادر خواهد کرد.

دولت دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا گفته که هدف آن کاهش صادرات نفت ایران به صفر است. اما مقام‌های آمریکا مسئول در سیاستگذاری مربوط به ایران این احتمال را رد نکرده‌اند که شاید به واردکنندگان زمان بیشتری داده شود تا خرید نفت از ایران را کاهش دهند. وزارت خارجه آمریکا از اظهارنظر درباره احتمال اینکه واردات نفت ایران بدون تحریم شدن ادامه یابد، امتناع کرد.

طرح های ضدایرانی آمریکا با سیلی از مخالفت‌ها و انتقادها مواجه شده است. از همین رو، واشنگتن مجبور شد که هشت مشتری پروپاقرص نفت ایران را از تحریم های خود معاف کند. هر چند واشنگتن گفته که از دوم ماه می این معافیت‌ها تمدید نمی‌شود اما خریداران نفت همچنان برای وارد کردن نفت از ایران رایزنی کرده و یا به شدت به آمریکا اعتراض کرده اند.

ترامپ و پمپئو مدعی شده‌اند که عربستان و امارات نیاز خریداران نفت ایران را تامین می‌کنند. حتی گفته می‌شود که آمریکا خود نیز برای جبران بخشی از کمبود نفت در بازار تلاش خواهد کرد. تارنمای بلومبرگ با یک حساب سرانگشتی به این نتیجه رسیده که توان آمریکا برای جبران کاهش نفت ایران در بازار با محدودیت های ذاتی روبروست.

نفت کُندانسه یا سبک میادین «ایگل فورد» آمریکا در ایالت تگزاس شبیه نفت سبک ایران است، البته کمی سنگین تر از نفت سبک «پارس جنوبی» ایران. اما سطح تولید آن با نفت ایران برابری نمی‌کند. ایگل فورد تنها ۱۵۰ هزار بشکه در روز تولید می‌کند و طبق آمار سال ۲۰۱۷، تولید روزانه نفت سبک ایران ششصد هزار بشکه بوده است. «سندی فیلدن» تحلیلگر شرکت خدمات مالی در ایالت ایلینوی آمریکا اظهار داشت که این جایگزینی «یر به یر» نخواهد بود و «مشتریان چندان مطمئن نخواهند بود.»

ترامپ از یک سو به دنبال جایگزین کردن نفت ایران و ونزوئلاست و از سوی دیگر در پی پایین نگه داشتن بهای بنزین در داخل کشور؛ دو هدفی که تبعات تحریم ها آنها را ناکام می‌کند. همزمان با اعلام روز دوشنبه آمریکا مبنی بر عدم تمدید معافیت ها بهای جهانی نفت افزایش یافت و ترس از افزایش قیمت بنزین در آینده نزدیک آمریکا را فرا گرفت.

«ویلیام آرنولد» استاد مدیریت انرژی در دانشگاه رایس آمریکا در یادداشتی در تارنمای هیل هشدار داد: بازگشت تحریم ها علیه ایران خلاف اهداف نفتی ترامپ عمل می‌کند. آمریکا با تحریم نفت ایران و ونزوئلا باعث افزایش بهای نفت خام و نهایتا بنزین (در داخل آمریکا) می‌شود. این تحریم ها بر ثبات بازار نفت فشار وارد کرده و از سوی دیگر عملیات های پالایش نفت ونزوئلا در آمریکا پالایشگاه ها را با مشکل مواجه می‌کند.

آرنولد که از مدیران سابق شرکت نفتی رویال داچ شل است، در ادامه نوشت: سوال های کلیدی این است که واردکنندگان نفت ایران چگونه به این تحریم ها واکنش نشان می‌دهند، کدام کشورهای صادرکننده کاهش سهم ایران را در آینده نزدیک جبران می‌کنند و تبعات غیرمنتظره این اقدام آمریکا چه خواهد بود؟

تاکنون چین با قاطعیت برخورد کرده و گفته که تجارت با ایران امری مشروع بوده از مدتهای طولانی جریان داشته است.

این رویکرد یادآور تحریم های یکجانبه آمریکا علیه ایران و لیبی در سال ۱۹۹۶ است. در آن زمان، بخش اصلی واکنش ها در میان متحدان اروپایی آمریکا دیده شد. با خروج آمریکا از برجام این زخم های کهنه دوباره سر باز کرد. اقداماتی نظیر این تصمیم آمریکا تبعات ناخواسته‌ای دارد. یکی از احتمالات این است که آمریکا و اوپک گرفتار روندی شوند در آن برای تامین هر گونه کم و کاستی در بازار نفت به تقلا بیافتند.

هند نیز از اقدام آمریکا ناخرسند است. بسیاری از رسانه‌های این کشور نسبت به عدم تمدید معافیت روی خوش نشان نداده اند و نسبت به آینده نگران شده‌اند. روزنامه «ایژین ایج» نوشت: هند برای جبران کاهش نفت مورد نیاز خود بعد از اعمال تحریم های آمریکا به تقلا افتاده است.

پالایشگاه‌های نفت هند در کوتاه مدت باید برای پالایش نفت خام غیرایرانی تنظیم شوند. این تحریم ها در بدترین زمان ممکن برای نارندرا مودی نخست وزیر هند اعمال می‌شود زیرا او با دوره انتخاباتی روبروست و نمی‌تواند در چنین شرایط پراضطراری مساله انرژی را در اولویت قرار داده و نسبت به تامین کافی انرژی وعده قاطعی بدهد.

ناتوانی آمریکا در جبران کاهش نفت ایران و ونزوئلا و خشم خریداران نفت از تحریم های واشنگتن، ایالات متحده را در معرض خطری وجودی قرار داده است. «فارن پالیسی» در یادداشتی با این تیتر که «ترامپ با مجازات ایران، آمریکا را تضعیف می‌کند» هشدار داد: یکجانبه گرایی غیرعادی آمریکا بنیان قدرت مالی این کشور در سطح جهانی را دچار تزلزل کرده است.

«هنری فارل» و «آبراهام نیومن» دو استاد دانشگاه جورج تاون آمریکا در این یادداشت با اشاره به تحریم‌های نفتی آمریکا علیه ایران نوشتند: این تحریم ها می‌تواند تبعات گسترده‌ای برای بازارهای جهانی نفت داشته باشد. این مساله تبعات بزرگتری نیز برای آمریکا خواهد داشت. یکجانبه گرایان دولت ترامپ، هواداران آنها در کنگره و گروه های لابی‌گر ضدایرانی مانند بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها تصور می‌کنند که می‌توانند از تحریم ها به عنوان براندازی در ایران استفاده کنند. اما اشتباه می‌کند.

تلاش‌های آمریکا برای افزایش تحریم ها که بیش از پیش از روی استیصال انجام گرفته است احتمالا نتیجه معکوس خواهد داشت و ایران را مصمم تر خواهد کرد و متحدان و رقبای آمریکا را ترغیب می‌کند تا از نظام مالی جهانی که تحت سلطه آمریکاست، دوری گزینند.

تحریم های یکجانبه‌گرایانه دولت آمریکا ناشی از یک اشتباه اساسی درباره ماهیت قدرت مالی این کشور است. نفوذ آمریکا محصول مستقیم توان نظامی یا حتی اقتصاد داخلی بزرگ آن نیست بلکه محصول فرعی ویژگی‌های خاص جهانی‌شدن است یعنی نظام شبکه هایی که امکان تجارت و مبادله های مالی جهانی را فراهم می‌کند.

نظام تسویه مالی با دلار و سامانه پیام رسان سوئیفت از عناصر کلیدی این شبکه ها هستند. اگر آمریکا به مسیر فعلی خود ادامه دهد ممکن است که با پیامدهای متفاوتی مواجه شود و شرکت‌ها و کشورها به جای کم کردن تماس با بازیگرانی که تحریم شده‌اند، تماس با این نظام مالی جهانی تحت کنترل آمریکا را کاهش داده و راه خاص خود در پیش بگیرند. به مرور زمان، این راه ها ممکن است به یک نظام موثر و جایگزین برای نظام مالی تحت کنترل آمریکا تبدیل شود.

ایرنا