لایحه همه پرسی برای استقلال اسکاتلند از انگلیس چند روز پیش انتشار یافت. برخلاف همه پرسی ۲ سال پیش که اسکاتلندی ها به ماندن در پادشاهی بریتانیا رای دادند، نتیجه همه پرسی تازه به خاطر پیروزی اخیر حزب استقلال طلب ملی اسکاتلند در انتخابات پارلمانی و خروج انگلیس از اتحادیه اروپا می تواند متفاوت از قبل باشد.

همان طور که انتظار می رفت، خروج انگلیس از اتحادیه اروپا باعث شد تا پس لرزه های برگزیت در این کشور شکلی ادامه دار و پردامنه یابد. «نیکولا استرجن» وزیر اول و رهبر «حزب ملی اسکاتلند» (SNP) پنجشنبه بیست ونهم مهرماه متن لایحه ای را مبنی بر استقلال از انگلیس منتشر کرد. این لایحه که با هدف آگاهی رسانی به عموم و رایزنی در پارلمان محلی اسکاتلند انتشار یافت، شامل طرح هایی برای اداره و اجرای همه پرسی، چگونگی اجرای نظرسنجی ها و قواعد مربوط به شمارش آرا است؛ لایحه ای که انتظار می رود نمایندگان اسکاتلند طی روزهای آتی بررسی آن را در دستور کار خود قرار دهند.

به باور تحلیلگران، این اقدام می تواند نخستین گام عملی برای استقلال اسکاتلند از انگلیس تلقی شود. بعد از جدایی انگلیس از اتحادیه، مقام های دولت محلی اسکاتلند تلاش دارند با تحکیم همکاری ها با بروکسل، در چارچوب اروپا باقی بمانند.

*** برگزیت، تقویت کننده استقلال طلبی اسکاتلندی ها

اسکاتلند که در کنار ایرلند شمالی، ولز و انگلیس یکی از اجزای چهارگانه پادشاهی بریتانیا به شمار می رود، امروز با موج گسترده ای از استقلال طلبی مواجه است؛ موجی که خود نتیجه همه پرسی ماه ژوئن (تیرماه) انگلیس و جدایی آن از اتحادیه است.
افزون بر آن، برگزیت در برخی مناطق دومینوی جدایی طلبی از اتحادیه را به راه انداحته است. به عنوان نمونه احزاب دست راستی کشورهای عضو اتحادیه همانند «جبهه ملی» فرانسه ،حزب «آزادی هلند» و …از زمان مشخص شدن نتیجه برگزیت، بارها خواستار برگزاری همه پرسی مشابه در کشور خود شده اند اما قضیه در اسکاتلند به گونه ای دیگر است. مقام های محلی اسکاتلند به جای اتحادیه، انگلیس را نشانه رفته و خواستار استقلال و کسب اختیارات بیشترند.

طی سال های گذشته خواست استقلال طلبی نزد شهروندان و مقام های اسکاتلندی همواره وجود داشته است ولی این تصمیم با خروج انگلیس از اتحادیه رو به تقویت نهاد. با شنیده شدن زمزمه همه پرسی در انگلیس، استرجن لندن را تهدید کرد که در صورت برگزاری همه پرسی، باید منتظر همه پرسی در اسکاتلند به منظور استقلال باشند.

پس از مشخص شدن نتیجه برگزیت و رای ۵۲ درصدی انگلیسی ها به خروج از اتحادیه، استرجن به عنوان رییس دولت اسکاتلند اظهار کرد که این نتیجه او را بیش از پیش متقاعد کرده است تا طی سه سال آینده یک همه پرسی برای استقلال از انگلیس برگزار کند. به گفته استرجن بیشتر مردم و شماری از مقام های محلی اسکاتلند هزینه جدایی از انگلیس را به خاطر فرصت های ناشی از ماندن در اتحادیه می پذیرند. در همین ارتباط رییس دولت اسکاتلند قبل از شروع به کار کنگره حزب اظهار کرد که او می خواهد اسکاتلند در اتحادیه اروپا باقی بماند حتی در صورتی که بریتانیا از این اتحادیه خارج شود.

پیش از این، نخستین همه پرسی برای استقلال اسکاتلند از انگلیس در سپتامبر ۲۰۱۴ رقم خورد. در این همه پرسی ۵۵ درصد از رای دهندگان خواستار ماندن در پادشاهی بریتانیا شدند. نتیجه این همه پرسی باعث کناره گیری «الکس سالموند» رهبر وقت حزب ملی اسکاتلند و جایگزینی استرجن شد.

*** همه پرسی احتمالی در فضایی متفاوت از ۲۰۱۴

پس از جدایی انگلیس از اتحادیه، اینک نمی توان انتظار داشت که همان نتیجه همه پرسی سال ۲۰۱۴ دیگر بار تکرار شود. در جریان همه پرسی سپتامبر آن سال، استقلال طلبان ناکام ماندند. پیش از این همه پرسی، «دیوید کامرون» نخست وزیر وقت انگلیس، استقلال اسکاتلند را تضعیف کننده این عضو و نیز بریتانیا دانست و وعده اعطای اختیارات بیشتر به دولت محلی اسکاتلند را در صورت رای منفی به استقلال داد.

در سال بعد (۲۰۱۵) اما دگرگونی هایی در عرصه سیاسی اسکاتلند به وجود آمد و آن پیروزی چشمگیر حزب ملی اسکاتلند (حزب حاکم) در انتخابات پارلمانی انگلیس بود.

حزب ملی اسکاتلند به عنوان جناحی استقلال طلب موفق شد از ۵۹ صندلی اسکاتلند در پارلمان انگلیس، ۵۶ صندلی را به دست آورد و با پشت سر گذاشتن حزب کارگر، به سومین حزب پرقدرت انگلیس در پارلمان تبدیل شود. در شرایطی که این حزب بیشتر صندلی های اسکاتلندی پارلمان را به دست آورده است، انتظار می رود که با نفوذ و ابزارهای خود بر شمار استقلال طلبان بیافزاید.

افزون بر آن، ۲ سال پیش که همه پرسی برای استقلال اسکاتلند برگزار شد، انگلیس عضوی از اتحادیه اروپا به شمار می رفت اما امروز با خروج این کشور از اتحادیه، شرایط دگرگون شده است. در این فضا مردم اسکاتلند ترجیح می دهند به جای ماندن در کنار لندن، عضوی مستقل در اتحادیه باشند. این موضوع را می توان از نتیجه همه پرسی اعضای پادشاهی بریتانیا به خوبی دریافت. در جریان همه پرسی که تیرماه امسال برای خروج از اتحادیه برگزار شد، ۶۲ درصد مردم اسکاتلند به باقی ماندن در اتحادیه اروپا رای دادند، حال آن که مجموع آرای حامیان خروج از اتحادیه به ۵۲ درصد می رسید.

نتیجه انتشار یافته از همه پرسی تیرماه به خوبی گویای آن است که مردم اسکاتلند برخلاف انگلیسی ها، تمایل بیشتری به حضور در اتحادیه دارند. پس در شرایطی که انگلیس گام های جدایی از اتحادیه اروپا را بر می دارد، مقام های دولت محلی اسکاتلند تلاش خود را برای همه پرسی تازه به منظور کسب استقلال از سر گرفته اند.