در ادامه برنامه جست وجوی منابع جدید برای تأمین آب شرب و کشاورزی در استان سیستان و بلوچستان، عملیات حفر نخستین چاه ژرف منطقه بلوچستان در جنوب استان سیستان و بلوچستان در شهرستان مرزی سراوان با موفقیت به سرانجام رسید.

ایران؛ پیش از این ۳ حلقه چاه ژرف برای نخستین بار در کشور در منطقه سیستان واقع در شمال استان حفر شده بود اما چاه ژرف شهرستان سراوان نخستین چاه ژرف در جنوب این استان و چهارمین چاه ژرف کشور محسوب می‌شود.

استاندار سیستان و بلوچستان در گفت‌وگو با «ایران» با اعلام حفر موفقیت‌آمیز چهارمین چاه ژرف در استان سیستان و بلوچستان گفت: حفر موفقیت آمیز این چاه خبر خوبی برای مردم این منطقه است که آب شرب آنها صرفاً از طریق چاه نیمه‌ها تأمین می‌‌شود.

«حسین مدرس خیابانی» تأکید کرد: هر چند برآوردهای ما نشان می‌‌دهد در سال جاری مشکلی بابت تأمین آب شرب شهری و روستایی و دام در منطقه سیستان نداریم اما برای سال آینده با برنامه‌ریزی صورت گرفته با معاونت علمی ریاست جمهوری باید ۱۰۰ چاه ژرف در این منطقه حفر شود تا نگرانی در این زمینه نداشته باشیم.

وی خاطرنشان کرد: ما باید تا رسیدن آب از دریای عمان از طریق خط انتقال ۶۲۰ کیلومتری به منطقه سیستان، آب مورد نیاز این منطقه را از طریق چاه‌های ژرف تأمین کنیم. به گفته وی، بررسی‌ها نشان می‌‌دهد امسال می‌‌توان از چاه نیمه‌ها حداقل ۱۵۰ میلیون مترمکعب آب برداشت کرد که کفاف آب شرب شهری و روستایی این منطقه را خواهد داد.

تأمین آب شرب منطقه بزرگ سیستان در استان سیستان و بلوچستان که شامل ۵ شهر و روستاهای اطراف آن است، صرفاً از چاه نیمه‌ها تأمین می‌‌شود و ۲۶ میلیون مترمکعب آب شرب زاهدان نیز از طریق چاه نیمه‌ها و مابقی از طریق چاه‌های منطقه به دست می‌‌آید.

گفتنی است در شرایط معمولی با حفر چاه در عمق تا حدود ۱۵۰ متری زمین می‌‌توان به سفره‌های آب زیرزمینی رسید ولی برای دستیابی به آب از طریق چاه‌های ژرف باید به لایه‌های عمیق زمین در فاصله یکهزار تا ۳ هزار متری زمین رسید.

استاندار سیستان و بلوچستان تصریح کرد: با حفر چاه ژرف نخست در عمق هزار و ۸۷۰ متری به آب رسیدیم که با آنالیز آب این چاه و تأیید سالم بودن آب آن در حال حاضر آب این چاه ژرف بسته‌بندی و به صورت رایگان در اختیار روستاییان منطقه قرار می‌‌گیرد.

به گفته وی، آبی که از چاه‌های ژرف به دست می‌‌آید، گرم است و درجه حرارت آن بین ۴۰ تا ۷۰ درجه سانتیگراد است که بدون پمپاژ دبی آن ۱۵ لیتر بر ثانیه است اما با پمپاژ به دبی ۴۰ تا ۴۵ لیتر در ثانیه می‌‌رسیم.

در حال حاضر آب چاه ژرف منطقه پشت سراوان نیز در مرحله آنالیز و بررسی سلامت قرار دارد. مدرس خیابانی گفت: هم اکنون برای جانمایی ۱۰ چاه ژرف دیگر فراخوان داده‌ایم که متأسفانه بخش خصوصی خیلی استقبال نکرده است. استاندار سیستان و بلوچستان با اشاره به اینکه برای حفر چاه ژرف احتیاج به دکل‌های حفاری نفت است، افزود: تاکنون دو دکل با همت معاونت علمی فناوری ریاست جمهوری وارد شده اما ما امیدواریم بزودی شرکت‌های دانش بنیان بتوانند در این زمینه و ساخت این دکل‌ها ورود کنند.

نقش چاه‌های ژرف در تأمین آب سیستان و بلوچستان

پروژه حفر چاه‌های ژرف و استحصال آب‌های بسیار عمیق از طریق این چاه‌ها در سال‌های اخیر با حاشیه‌هایی همراه بوده است. آلوده بودن این آب‌ها به رادیو اکتیو و اقتصادی نبودن استحصال آن از انتقاداتی بوده که به این پروژه وارد شده است. با این حال پس از حفر موفقیت‌آمیز اولین چاه ژرف در منطقه نیمروز و انجام آزمایش‌های دقیق، مشخص شد که بسیاری از این حواشی در حد گمانه‌های بدون پایه علمی بوده است.

هیأت دولت مردادماه ۹۶ اعتبار ۲۵ میلیارد تومانی برای حفر نخستین چاه آب ژرف کشور در زابل آن هم به‌صورت مطالعاتی را مصوب کرد و در نهایت این پروژه که به‌صورت مشترک توسط وزارت نیرو و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری دنبال می‌شد، اسفندماه ۹۶ با انتخاب شرکت «پدکس» زیرمجموعه بنیاد مستضعفان به‌عنوان پیمانکار آغاز شد و در ادامه این چاه اواسط سال ۹۷ در عمق بیش از دو هزار متری زمین به آب رسید و موضوع رسانه‌ای شد.

محمدجواد بلورچی مدیر پروژه حفر نخستین چاه‌های آب ژرف کشور در استان سیستان و بلوچستان در گفت‌وگویی با خبرگزاری تسنیم اظهار داشت: نخستین چاه ژرف کشور تحت عنوان چاه «سیستان یک» در منطقه «شهر سوخته» شهرستان زابل در سه مرحله تا سه هزار متر حفاری شد که به منابع آبی خوبی رسید و آب حاصل از چاه آزمایش شد که نشان داد سن آب آن نسبت به خیلی از آبخوان‌های کشور کمتر است.

مدیر پروژه آب ژرف ادامه داد: آب این چاه که از حدود ۸۰۰ تا ۳ هزار متری ستون آب دارد از لحاظ مواد رادیواکتیویته هیچ گونه آلودگی نداشته، فاقد فلزات سنگین و آرتزین (خودجوش) بود که نام این آبخوان وسیع را که دارای حجم بسیار زیادی از آب است «آبخوان آرتزین زابل» گذاشتیم.

وی با تأکید بر اینکه نتایج حاصل از حفاری نشان می‌دهد منابع آب ژرف موجود در منطقه برای تأمین آب شمال استان سیستان و بلوچستان کافی است، گفت: در ادامه برای شناسایی دقیق‌تر منابع آب ژرف منطقه، چاه «سیستان دو» به عمق ۱۸۸۱ متر حفر شد که موفق شدیم از این چاه آرتزین تا ۶ هزار و ۵۰۰ مترمکعب در روز تولید آب داشته باشیم.

مدیر پروژه آب ژرف تصریح کرد: منبع آب این چاه به نحوی است که وقتی پمپ آن را خاموش می‌کنیم مجدد پس از سه روز آب آن جایگزین و آرتزین می‌شود که نشان می‌دهد آبخوان آن بسیار قوی و تجدیدپذیر است. وی خاطرنشان کرد: چاه شماره سه نیز در ادامه پروژه در منطقه «ادیمی» شهرستان نیمروز حفاری شد.

پرویز کرمی، مشاور معاون علمی و فناوری رئیس جمهور نیز پیش از این در پاسخ به انتقادات مطرح شده در زمینه هزینه استحصال آب از طریق چاه‌های ژرف گفته بود: برابر بررسی‌های انجام شده هم اکنون هزینه استخراج و حتی شیرین‌سازی آب‌های ژرف در این ناحیه بسیار به‌صرفه‌تر از تصفیه، شیرین‌سازی و انتقال آب دریا با لوله است.

وی درخصوص کیفیت آب این چاه گفت: این آب با این کیفیت حتی برای کشاورزی هم مناسب است لکن اکنون در استان مشکل اصلی آب شرب هست و با مختصر تصفیه می‌‌تواند قابل شرب باشد. آب از چاه سوم به صورت آرتزین است و به سمت بالا گرایش دارد و نسبت به دو چاه قبلی که اکتشافاتی بودند از کیفیت بهتری نیز برخوردار است.

زهره افشار