صبح چهارشنبه، ده‌ها مقام ارشد نظامی، سیاسی و دیپلماتیک در واشنگتن و سراسر خاورمیانه تقریباً مطمئن بودند که تا چند ساعت دیگر بمب‌های آمریکا بر سر تهران فرود خواهد آمد. اما تا بعدازظهر همان روز، روشن شد که دستور حمله صادر نخواهد شد. آمریکا عقب نشست.

اکسیوس: طی هفتهٔ گذشته، دونالد ترامپ در مقاطع مختلف به حملهٔ نظامی علیه جمهوری اسلامی—در واکنش به سرکوب خونین اعتراضات و کشته‌شدن هزاران معترض—تمایل نشان داده بود. با این حال، کمبود تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه، هشدار متحدانی مانند اسرائیل و عربستان، نگرانی مشاوران ارشد دربارهٔ پیامدها و اثربخشی حمله، و گفت‌وگوهای محرمانهٔ پشت‌پرده با ایران باعث شد او در نهایت ماشه را نکشد.

این روایت از تصمیم‌گیری ترامپ طی ده روز گذشته، بر اساس گفت‌وگو با چهار مقام آمریکایی، دو مقام اسرائیلی و منابع مطلع دیگر تهیه شده است.

اوایل ژانویه: ماجرا جدی می‌شود

ترامپ در ۲ ژانویه هشدار داده بود اگر حکومت ایران «معترضان مسالمت‌جو را به‌طور خشونت‌آمیز بکشد»، آمریکا مداخله خواهد کرد. اما چند روز طول کشید تا دولت آمریکا اعتراضات را به‌عنوان یک نقطهٔ عطف واقعی برای ایران تلقی کند.

در ابتدا، با توجه به محدودیت اطلاعات میدانی، ارزیابی نهادهای اطلاعاتی آمریکا این بود که اعتراضات توان کافی برای تهدید جدی حکومت را ندارند. این ارزیابی در ۸ ژانویه تغییر کرد؛ زمانی که اعتراضات در تهران و شهرهای دیگر به‌طور محسوسی شدت گرفت.

جمعه ۹ ژانویه، جی‌دی ونس نخستین نشست سطح‌بالا در کاخ سفید را برای بررسی دقیق گزینهٔ نظامی آمریکا ریاست کرد. در همان زمان، نیروهای امنیتی ایران کشتار گستردهٔ معترضان را آغاز کرده بودند و کشور وارد قطع کامل اینترنت شد.

در همان آخر هفته، عباس عراقچی از طریق یک کانال محرمانه با فرستادهٔ ترامپ، استیو ویتکاف، تماس گرفت تا مسیر دیپلماتیک کاهش تنش بررسی شود—کانالی که بعداً نقش مهمی در تصمیم نهایی ترامپ ایفا کرد.

۱۳ ژانویه: گزینه‌های حمله روی میز

شامگاه سه‌شنبه ۱۳ ژانویه، ترامپ پس از بازگشت از سخنرانی در دیترویت، وارد اتاق وضعیت شد تا گزینه‌های نظامی را بررسی کند.

او پیش‌تر گزارش‌های اطلاعاتی دریافت کرده بود، اما این نخستین بار بود که شخصاً جلسه‌ای دربارهٔ اعتراضات ایران را ریاست می‌کرد. در آن مقطع، سرکوب تا حدی باعث فروکش اعتراضات شده بود، اما تهدیدهای علنی ترامپ انتظار اقدام نظامی را در داخل آمریکا و منطقه ایجاد کرده بود.

پنتاگون چند سناریو ارائه داد؛ از جمله حملات گسترده به اهداف حکومتی ایران با استفاده از ناوها و زیردریایی‌های آمریکا. ترامپ برخی گزینه‌ها را محدود کرد و دستور آماده‌سازی داد، اما جلسه بدون تصمیم نهایی پایان یافت.

۱۴ ژانویه: عقب‌نشینی در آخرین لحظه

صبح چهارشنبه، در داخل دولت آمریکا و پایتخت‌های خاورمیانه—از جمله تهران—این باور جدی وجود داشت که ترامپ چراغ سبز حمله را صادر خواهد کرد.

نیروهای آمریکایی شروع به تخلیه از پایگاه هوایی العدید در قطر و پایگاه ناوگان پنجم در بحرین کردند.
ایران نیز حریم هوایی خود را بست. به گفتهٔ یک مقام آمریکایی: «این نمایش یا فریب نبود. همه‌چیز واقعی بود.»

اما ساعت‌ها گذشت و خبری از کاخ سفید نشد. ترامپ تصمیم گرفت دست نگه دارد. یکی از مقامات گفت: «خیلی به حمله نزدیک بودیم. ارتش آمادهٔ اقدام فوری بود، اما دستور صادر نشد.»

در تماس تلفنی همان روز، یک صدای غیرمنتظره خواستار احتیاط شد: بنیامین نتانیاهو. او به ترامپ گفت اسرائیل برای دفاع در برابر واکنش احتمالی ایران آماده نیست، به‌ویژه چون آمریکا تجهیزات کافی در منطقه برای کمک به رهگیری موشک‌ها و پهپادهای ایرانی ندارد.

نتانیاهو همچنین تأکید کرد طرح فعلی آمریکا به‌اندازهٔ کافی قوی و مؤثر نیست.

هم‌زمان، محمد بن سلمان نیز با ترامپ گفت‌وگو کرد و نسبت به پیامدهای این حمله برای ثبات منطقه‌ای هشدار داد.

جمع‌بندی:

آنچه رخ داد یک عقب‌نشینی نمایشی نبود، بلکه برخورد دونالد ترامپ با محدودیت‌های واقعی قدرت نظامی آمریکا بود؛ جایی که هشدار متحدان، کمبود آمادگی میدانی و هزینه‌های غیرقابل‌کنترل جنگ، تصمیم نهایی را رقم زد.