بحران همه‌جانبه‌ای که به‌علت جنگ ضدّانسانی ۲۲ ماههٔ ارتش تا به دندان مسلح اسرائیل با حمایت همه‌جانبهٔ دولت‌های آمریکا و به‌ویژه در ۸ ماه گذشته در دورهٔ ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ ایجاد شده است به نقطه‌ای تعیین‌کننده رسیده است.

از یک سو دولت فاشیستی نتانیاهو در چند هفتهٔ اخیر تلاش کرده است که با اشغال و کنترل نظامی همه‌جانبهٔ شهر و نوار غزه، و بیرون راندن ساکنان، ضمیمه کردن دائمی غزه به خاک اسرائیل را عملی کند. این طرح با مخالفت یکپارچهٔ بین‌المللی- جز در دولت آمریکا- روبه‌رو شده است. از سوی دیگر، افکار عمومی جهان و نیروهای ترقی‌خواه و دموکرات تلاش بی‌سابقه‌ای می‌کنند که کشورهای سرمایه‌داری را به ضرورت احترام به آرای خودشان در مجمع عمومی سازمان ملل متحد وادارند تا ضمن اعتراض به نسل‌کشی اسرائیل و درخواست آتش‌بس کامل در جنگ غزه و توقف ایجاد شهرک‌های یهودی‌نشین غیرقانونی در کرانهٔ غربی، از تشکیل کشور فلسطین و به‌رسمیت شناختن عضویت کامل آن در سازمان ملل متحد فعالانه حمایت کنند.

در کنفرانس بین‌المللی‌ای که روز ۲۹ ژوئیه ۲۰۲۵ (۷ مرداد ۱۴۰۴) در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک برگزار شد، طرحی عملی برای راه‌حل دو کشور مستقل فلسطین و اسرائیل در همسایگی یکدیگر عرضه شد.

در آن همایش، که به‌میزبانی مشترک دولت‌های فرانسه و عربستان سعودی برگزار شد، نمایندگان بیش از ۱۶۰ کشور جهان و نیز نمایندگان اتحادیهٔ اروپا و اتحادیهٔ عرب گرد هم آمدند تا راه‌حلی جامع برای پایان دادن به جنگ غزه و احیای روند صلح در خاورمیانه بیابند.

در پایان آن همایش، که آمریکا و اسرائیل در آن شرکت نکردند، «اعلامیهٔ نیویورک دربارهٔ حل مسالمت‌آمیز مسئلهٔ فلسطین» منتشر شد. در این سند چارچوبی دقیق و مرحله‌به‌مرحله و عملی برای ایجاد کشور مستقل فلسطین با پایتختی اورشلیم شرقی ترسیم و بر ضرورت خلع‌سلاح حماس، توقف شهرک‌سازی‌های غیرقانونی اسرائیل، و برقراری آتش‌بس فوری تأکید شده است.

نکات کلیدی «اعلامیهٔ نیویورک» بدین قرار است:

¨ نقشهٔ راهی برای ایجاد کشور فلسطین با حاکمیت مستقل و ثبات اقتصادی ترسیم شده و تأکید شده است که غزه باید زیر حاکمیت واحد تشکیلات خودگردان فلسطین اداره شود.

¨ برای نخستین‌ بار، کشورهای عربی رسماً خواستار پایان حکومت حماس در غزه و تحویل دادن سلاح‌های حماس به تشکیلات خودگردان شدند.

¨ توقف فوری جنگ و برقراری آتش‌بس، رفع محاصرهٔ غزه، رساندن کمک‌های انسان‌دوستانه، و آزادی همهٔ گروگان‌ها خواسته شده است.

¨ اسرائیل به توقف شهرک‌سازی غیرقانونی، پایان دادن به خشونت علیه فلسطینی‌ها، و تعهد به راه‌حل دو کشوری ملزم شده است.

¨ رعایت چارچوب حقوقی بین‌المللی و ادامهٔ تحقیقات نهادهای حقوقی بین‌المللی نظیر دیوان کیفری بین‌المللی و (ICC) و دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) دربارهٔ درگیری‌های اسرائیل با فلسطین خواسته شده است.

در پی صدور این اعلامیه، کشورهای عربی با حمایت سازمان همکاری اسلامی طرحی برای بازسازی غزه پیشنهاد کردند. قرار است که این طرح در کنفرانسی در قاهره به بحث گذاشته شود و تشکیل صندوق‌های بین‌المللی برای تأمین مالی بازسازی و مدیریت انتقالی غزه بررسی شود. همچنین، پیشنهادی برای ایجاد یک کمیتهٔ اداری انتقالی و هیئت پشتیبانی غیرنظامی به‌رهبری سازمان ملل متحد برای تأمین و تضمین امنیت و مدیریت غزه در دوران گذار مطرح شده است.

در ادامهٔ شتاب بین‌المللی برای حل بحران غزه، دولت‌های فرانسه و بریتانیا و کانادا اعلام کردند که در مجمع عمومی آتی سازمان ملل متحد در سپتامبر کشور مستقل فلسطین را به‌رسمیت خواهند شناخت. البته نخست‌وزیر بریتانیا گفته است که اگر اسرائیل با آتش‌بس و روند صلح موافقت نکند، فلسطین مستقل را به‌رسمیت خواهد شناخت. این اقدام مشروط دولت بریتانیا با واکنش منفی نیروهای ترقی‌خواه و حامی صلح در آن کشور روبه‌رو شد که خواهان به‌رسمیت شناختن بی‌قیدوشرط کشور فلسطین‌اند. پیش‌بینی می‌شود که تا پایان سپتامبر ۲۰۲۵ بیش از ۱۵۰ کشور از مجموع ۱۹۳ عضو سازمان ملل متحد کشور فلسطین را به‌رسمیت بشناسند. هرچند که این اقدام بدون تغییرات میدانی و عملی اقدامی نمادین تلقی می‌شود، اما نمادی نیرومند از اجماع جهانی به‌سود صلح است.

مخالفت‌ها و چالش‌های پیش‌رو

با وجود این تلاش‌ها، چالش‌هایی بسیار جدی وجود دارد. اسرائیل اعلامیهٔ نیویورک را «دور از واقعیت» خوانده و هشدار داده است که به‌رسمیت شناختن فلسطین «پاداش به تروریسم» خواهد بود. دولت آمریکا نیز ضمن تحریم کنفرانس نیویورک، آن را «بی‌فایده» خوانده است. از سوی دیگر، گروه‌هایی مانند حماس درخواست برای خلع‌سلاح و واگذاری حکومت غزه را رد کرده‌اند، که می‌تواند مانعی جدی در مسیر تشکیل کشور واحد فلسطین باشد.

گام‌های بعدی

فرانسه و عربستان سعودی اعلام کرده‌اند که گزارش پیشرفت طرح پیشنهادی را در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سپتامبر ۲۰۲۵ ارائه خواهند داد و سازوکاری با عنوان «ائتلاف جهانی برای حل مسالمت‌آمیز مسئلهٔ فلسطین» به‌منظور نظارت بر اجرای مفاد اعلامیهٔ نیویورک تشکیل خواهد شد.

کنفرانس نیویورک اگرچه بدون مشارکت آمریکا و اسرائیل برگزار شد، نخستین اجماع گستردهٔ بین‌المللی برای تدوین چارچوبی مشخص و عملی برای راه‌حل دو کشوری بود. همایش نیویورک لحظه‌ای تعیین‌کننده در دیپلماسی جهانی برای پایان دادن به اشغالگری اسرائیل و حل‌وفصل مناقشهٔ اسرائیل با فلسطین بود، هرچند مسیر پیش رو همچنان پیچیده و پُرچالش خواهد بود.

حزب تودهٔ ایران از ایجاد کشور مستقل فلسطین حمایت می‌کند

از ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل متحد، در حال حاضر ۱۴۷ کشور به‌طور رسمی کشور فلسطین را به‌رسمیت می‌شناسند. فلسطین در حال حاضر در مقام «ناظر» در سازمان ملل متحد حضور دارد. قطعنامهٔ مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۱۹۴۸ خواستار تأسیس یک کشور یهودی و یک کشور عربی (فلسطین)، با نظارت سازمان ملل متحد بر اورشلیم (بیت‌المقدس)، در قلمروی بود که پیش از آن سرزمین فلسطین زیر کنترل بریتانیا بود.

بر اساس قوانین بین‌المللی، هرگز هیچ ابهام یا تردیدی در مورد لزوم وجود کشور فلسطین وجود نداشته است. با این حال، از همان ابتدا و از زمان تقسیم اولیهٔ سرزمین فلسطین در سال ۱۹۴۸، اسرائیل توافق بین‌المللی را زیر پا گذاشت و تا همین امروز تلاش کرده است یک کشور صرفاً یهودی را در قلمروی برپا کند که برای دو کشور در نظر گرفته شده بود.

ریشهٔ اصلی بحران کنونی در غزه و در کرانهٔ باختری نه در حملهٔ ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل، بلکه در «نکبه» (فاجعهٔ) سال ۱۹۴۸ است، زمانی که نیروهای نظامی کشور تازه‌تأسیس اسرائیل ۷۵۰,۰۰۰ فلسطینی را به‌زور از خانه‌ها و سرزمینشان بیرون راندند.

پیشنهاد برخی کشورهای غربی برای به‌رسمیت شناختن کشور فلسطین نه اقدامی سخاوتمندانه یا همبستگی با مردم فلسطین، بلکه صرفاً اقدامی دیرهنگام است برای رعایت قوانین بین‌المللی، گردن گذاشتن به قطعنامه‌های دیرین سازمان ملل متحد، و تن دادن به فشار افکار عمومی جهان برای حل مسئلهٔ فلسطین اشغال‌شده.

شکل‌گیری کشور مستقل فلسطین در سرزمین‌هایی که طبق قطعنامه‌های متعدد سازمان ملل متحد و حقوق بین‌المللی به فلسطینی‌ها تعلق دارد حق مسلّم آنهاست و این حق به‌هیچ‌وجه نباید مشروط شود. در عین حال، اکنون برقراری آتش‌بس و وادار کردن اسرائیل به شکستن محاصرهٔ غزه و باز کردن راه برای دسترسی سازمان ملل متحد و نهادهای امدادی بین‌المللی به غزه و رساندن دارو و غذا به فلسطینی‌های جنگ‌زده و آواره امری فوری و حیاتی است.

محاکمهٔ رهبران سیاسی و نظامی اسرائیل در دادگاه‌های بین‌المللی به‌اتهام ارتکاب جنایت‌های جنگی نیز ضرورتی مسلّم است. امروزه اسرائیل با دست باز مرتکب جنایت‌هایی می‌شود که زمانی فاشیست‌های ایتالیایی و ژاپنی و نازی‌های آلمانی مرتکب شدند و به همان علت هم محاکمه شدند. جلوی این وحشیگری را باید هرچه زودتر گرفت. همهٔ دولت‌های عضو سازمان ملل متحد باید برای اجرای عدالت در حق فلسطینیان تلاش کنند، نه اینکه در پی یافتن راهی برای تخفیف تجاوزهای اسرائیل و به‌نوعی همدستی با اسرائیل باشند.

حزب تودهٔ ایران همانند هشت دههٔ گذشته به تعهدش به مبارزه برای صلح و به‌رسمیت شناختن بی‌قیدوشرط کشور فلسطین بر اساس قطعنامه‌های مربوط در سازمان ملل متحد ادامه خواهد داد.

در ارتباط با بحران کنونی، ما همچنان بر درخواست برقراری آتش‌بس دائم، خروج ارتش اسرائیل از غزه، و توقف غصب زمین‌های فلسطینیان از طرف شهرک‌نشینان شبه‌نظامی اسرائیلی در کرانهٔ باختری اشغالی تأکید داریم. حزب تودهٔ ایران ضروری می‌داند که نیروهای ترقی‌خواه در سراسر جهان، به فشار تبلیغاتی و سیاسی بر آمریکا و متحدانش در محافل بین‌المللی برای توقف ارسال تسلیحات به اسرائیل و قطع تأمین مالی اسرائیل ادامه دهند.

به نقل از «نامۀ مردم» شمارۀ ۱۲۴۰، ۲۰ مرداد ۱۴۰۴