یکی از نکات مهم در خصوص مدیریت منابع آبی، مسئله مدیریت بهره‌برداری و کشت در ایران است

ایندپندنت؛ همزمان با انتشار گزارش علمی- پژوهشی خشکسالی که به تازگی در مجله «نیچر» منتشر شده و ابعاد خشک شــدن ســفره‌های آب زیرزمینــی ایــران را هشدار داده است که می‌تواند امنیــت غذایــی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی این کشور را با چالش جدی مواجه کند، ســازمان مدیریت بحران ایران هم اعلام کرد که امسال، بخشی ازکشور به خصوص نواحی مرکزی، شرقی و جنوبی ایران و هفت هزار روســتا، با بحران کم‌آبی مواجه هستند.

.

.

ایران درگیر با فاجعه کم‌آبی و خشکسالی

مجله «نیچر» در تازه‌ترین گزارش خود هشدار داده است که ۷۷ درصد سفره‌های آب زیرزمینی ایران با خطر از بین رفتن همیشگی و تاثیرهای مخرب مواجه شده‌اند. افزایش شوری خاک در کل ایران همراه با افزایش میزان فرونشست زمین در دشت‌‌های کشور، از جمله این تاثیرها است.

بحران خشکسالی پیش روی ایران هم برای بخش مصــرف خانگی و هم برای کشاورزی تهدید جدی است. این در حالی است که برای توقف برداشت بی‌رویه از سفره‌های آب زیرزمینی و مقابلــه با «خشکسالی با منشأ انسانی» در ایران، هیچ اقدام جدی صورت نگرفته است.

بر اساس این گزارش، میزان تغییر حجم‌ آب زیرزمینی در حوضه‌های آبریز ایران نشان می‌دهد که بین سال‌های ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۶ (۱۴ سال)، ۷۴ کیلومتر مکعب از آب‌های زیرزمینی از دست رفته است. در همین حال، مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی در فروردین ماه امسال اعلام کرد در سال ۱۴۰۰ خشکسالی بسیار وخیم و شدیدی در جنوب و شرق کشور حاکم خواهد بود و به احتمال زیاد، تعداد شهرهای دارای تنش آبی در ســال کم باران ۱۴۰۰، به ۲۲۰ تا ۲۵۰ شهر می‌رسد.

کاهش ۳۳ تا ۳۴ درصدی میزان بارش‌ها و احتمال استمرار این وضعیت تا پایان بهار، احتمال برداشت ۴۰ درصد از مخازن آب سدها را برای مدیریت در فصل گرم سال بیشتر کرده است. امسال این مسئله، نه تنها در حوزه مصرف آب، بلکه در حوزه‌های برق، کشاورزی، دامپروری و حتی برخی مشاغل نیز محدودیت‌هایی را باعث خواهد شد.

هرچند افزایش وقوع سیل و بارش‌های ترسالی دو سه سال اخیر در ایران، درباره خروج کشور از بحران خشکسالی امیدهایی به وجود آورد اما کارشناسان، سال ۱۴۰۰ را دوباره دوره خشک برای ایران اعلام کرده‌اند.

فروردین ماه سال جاری، مدیرکل دفتر کنترل سیلاب و آبخیزداری سازمان جنگل‌ها، از کاهش ۴۰ درصدی بارندگی در سال ۹۹ خبر داد. در واقع تا پایان سال ۹۹ تنها چهار استان ایران بارش نرمال داشتند. بر اساس گزارش‌های رسمی، استان‌های سیستان و بلوچستان و هرمزگان در این سال نسبت به بارش متوسط و نرمال را در سال قبل، بین ۸۰ تا ۸۵ درصد کاهش تجربه کردند. استان کرمان نیز در معرض خطر خشکسالی قرار دارد.

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان خوزستان، فروردین ماه امسال به نابودی حدود ۱۰۰ هزار هکتار از گندمزارهای دیم این استان به‌ دلیل خشکسالی و کمبود بارش اشاره کرد ولی این تنها هشدار سال بی‌آبی نیست؛ بلکه اعلام وضعیت بحرانی آب در استان سیستان و بلوچستان با خبر خالی از سکنه شدن بعضی روستاهای استان و موج مهاجرت به شهرها، هشداری برای سال پیش رو بود.

بر اساس آمار رسمی، فقر، نبودن کار و مشکلات معیشتی، مهاجرت‌های اقلیمی را در سال‌های اخیر ۱۰ برابر کرده است ولی خشکسالی و بحران آب، خشکیدن تالاب‌ها، دریاچه‌ها و آلودگی هوا و ایجاد ریزگردها در سه دهه گذشته، زمینه ساز افزایش بیشتر مهاجرت‌های اقلیمی در کشور ایران شده‌ است.

جنگ آب

سال‌ها است که به کرات از تنش و جنگ آب در مناطقی از دنیا همچون خاورمیانه، سخن به میان می‌آید. ایران از جمله کشورهایی است که همواره در خصوص آب به بحران دچار بوده و خاورمیانه به عنوان بخشی از دنیا، در سده‌های اخیر توسعه یافته ولی خشک و کم آب است.

هرچند رقابت بر سر برداشت و کنترل منابع آبی میان کشورهای خاورمیانه به خصوص افغانستان، ایران، ترکیه و عراق مطرح است، ولی هنوز به این دلیل جنگ و درگیری رخ نداده است. در این میان اما ایران یکی از هزینه‌ده‌ترین کشورها در خصوص کم‌آبی است که بزرگترین دلیل آن را هم می‌توان در نبود مدیریت صحیح منابع آبی توصیف کرد؛ کشوری که هم هنگام وقوع سیل با بحران مواجه می‌شود و هم در زمان خشکسالی. این موضوع به دلیل‌ نبود مدیریت صحیح منابع آبی در ایران است.
ثمانه قدرخان