«رودریک بریثویت» که در زمان ورود ارتش سرخ به افغانستان، سفیر انگلیس در مسکو بود و کتاب مهمی هم درباره حضور نه ساله این ارتش در افغانستان نوشته است.

وی در سال‌های اخیر که به این کشور رفته بود، در مصاحبه ای گفت: «از هر کس می پرسیدم کِی زندگی ات بهتر بود؟ زمان روس‌ها یا الان؟ در جوابم می‌گفتند: این چه سوال احمقانه ای است؟ معلوم است که زمان روس‌ها بهتر بود.

در هرات به پیرمردی برخوردم که هم با روس‌ها جنگیده بود هم با طالبان و حالا هم به نظرم رسید که با نیروهای امریکایی می‌جنگد. او هم می‌گفت زمان روس‌ها زندگی بهتر بود. پرسیدم: مگر روس‌ها بی رحمتر از امریکایی‌ها نبودند؟ گفت: به هیچ وجه. آنها جنگجویان صادقی بودند. رودررو با ما می‌جنگیدند. امریکایی‌ها از بالا روی سر زن و بچه‌های‌مان بمب می‌اندازند».

من هم در گفتگو با دوستان افغان، پاسخهای مشابهی دریافت کرده ام. واقعیت این است که شوروی در افغانستان تنها عملیات نظامی نمی‌کرد. روسها در افغانستان راه ساختند، بیمارستان ساختند، مدرسه ساختند، نیروگاه ساختند و به توسعه و بهبود وضعیت زندگی در کشور فقرزده افغانستان کمک کردند.

افغانستان را امریکا و عربستان و پاکستان و ایران صحنه جنگ نیابتی کردند. امریکایی‌ها می‌خواستند انتقام ویتنام را از شوروی بگیرند، عربستان می‌خواست شر اسلامگرایان را از سر خود کم کند که پیروزی انقلاب در ایران به آنها جان داده و الهام بخشیده و خطرناکشان کرده بود، پاکستان می‌خواست کاسبی کند و ایران هم که کمک به مجاهدین افغان را تکلیف الهی می‌دانست. ریشه همه بدبختی‌های افغانستان و اینکه مردم افغان چهل سال است آب خوش از گلویشان پایین نرفته، همین جنگ نیابتی است که هنوز ادامه دارد و چشم اندازی از پایان آن دیده نمی‌شود.

چهل سال پیش در همین روز، وقتی ستون‌های ارتش سرخ از شهر مرزی ترمذ (در ازبکستان کنونی) وارد افغانستان می‌شدند، خبرنگاری از ژنرال اخرامییف جانشین رئیس ستاد ارتش شوروی که در محل حاضر بود پرسید: گسیل کردن نیرو به افغانستان چه توجیهی دارد؟ ژنرال اخرامییف پاسخ داد: اگر ما نرویم، امریکایی‌ها می‌روند.

این حرف او در آن زمان در رسانه‌های جهان پیچید و دستمایه طنز مطبوعات غربی شد. می‌نوشتند آخر امریکا چرا باید به افغانستان برود؟ چطور ممکن است کسی فکر کند که کسی در واشنگتن حتی به ذهنش خطور کند که پا به افغانستان بگذارد؟ اما دیدیم که چنین شد و امریکایی‌ها به افغانستان رفتند و هنوز هم هستند و نمی‌توانند بیرون بیایند. من یاد مرحوم شیخ محسن محقق می‌افتم که در همان سال‌ها واعظ بسیار خوش سخن و باسواد شهر ما بود و با آن لهجه ترکی‌اش می‌گفت: اَمریکا تو در افغانستان سَفتَه داری؟

نه سال و یک ماه و نه روز پس از ششم جدی (دی) که ارتش شوروی از افغانستان خارج شد، مسئول پایگاه سیا در اسلام آباد به واشنگتن پیام داد: «ما بردیم». اما امریکایی‌ها نبردند. نتوانستند سفته شان را در افغانستان نقد کنند و هنوز هم چهل سال است دارند در افغانستان پول خرج می‌کنند و حالا حالاها باید خرج کنند. برنده آنهایی شدند که از افغانستان دکان ساختند و برای بعضی‌ها چه دکان پرسودی هم شد. بی‌دلیل نیست که نمی‌خواهند این دکان بسته شود.

گرچه حضور نظامی شوروی در افغانستان پرهزینه بود و دست کم پانزده هزار کشته روی دست ارتش سرخ گذاشت، اما امروز در روسیه، خروج یکباره و ناگهانی از افغانستان را از خطاهای بزرگ گورباچف می‌دانند، همچون خطاها و تصمیم‌های عجولانه و بی‌محاسبه دیگر او که به فروپاشی شوروی انجامید. تا سال‌ها در روسیه از گسیل ارتش سرخ به افغانستان ابراز پشیمانی می‌شد اما اکنون ده سالی است که این نظر عوض شده و عملیات ارتش شوروی در افغانستان گرامی داشته می‌شود و روزی هم در تقویم رسمی به یادبود آن اختصاص داده شده است.

مسئولان روسیه امروز می‌گویند ما آن زمان در افغانستان جنگیدیم تا در خاک خودمان نجنگیم. امروز هم به همین دلیل در سوریه می‌جنگیم.

مطالب شما