ایران به تازگی از طریق میانجیها پاسخ رسمی خود را به «طرح ۱۵ مادهای» آمریکا ارائه کرد و همزمان با مشخص کردن موضع اصلی خود، صراحتاً اعلام کرد که به هیچ وجه به حسننیت آمریکا در مذاکرات اعتماد ندارد. این اظهارات این واقعیت را آشکار میسازد که پس از سالها تقابل، تحریم و رقابت ژئوپلتیک، به ویژه پس از دو بار حمله غافلگیرکننده آمریکا در جریان مذاکرات، ارزیابی ایران از سیاستهای ایالات متحده دستخوش تغییر بنیادین شده است.
به گزارش CGTN : چهار خواسته اصلی مطرح شده از سوی ایران در پاسخ به طرح آمریکا نشان میدهد که ایران یک هدف روشن را دنبال میکند. ایران خواستار توقف کامل تجاوز و «فعالیتهای تروریستی»، ایجاد سازوکاری برای جلوگیری از تکرار جنگ، جبران خسارتهای ناشی از جنگ در ایران و پایان یافتن جنگ در تمامی جبههها شده است. این شروط در واقع به دنبال ایجاد سازوکار و نظامی برای تضمین امنیت است و نشان میدهد که ایران دیگر آمریکا را یک طرف قابل اعتماد در مذاکره نمیبیند و به این نتیجه رسیده که باید با احتیاط در پی مهار آن باشد.
نکته شایان توجه دیگر، تحلیل ایران از نیّت واقعی آمریکا در مذاکرات است. از نگاه تهران، آنچه آمریکا «دنبال کردن صلح» مینامد در واقع اقدامی برای فریب افکار عمومی جهان، کاهش قیمت نفت و کسب زمان برای احتمالاً انجام عملیات نظامی در جنوب ایران است که نشان میدهد در نگاه تصمیمگیرندگان در ایران، میان «ژست دیپلماتیک» و «رفتار عملی» آمریکا یک شکاف غیرقابل پر شدن وجود دارد.
این فروپاشی اعتماد، نتیجه رخدادهای گذشته است. از خروج یکجانبه از برجام گرفته تا اجرای سیاست «فشار حداکثری» و دو حمله غافلگیرکننده در جریان مذاکرات، تصویر آمریکا را در چشم ایران از «طرفی که ممکن است بتوان با آن مذاکره کرد» به «طرفی که باید نسبت به آن محتاط بود» تغییر یافته است. به همین دلیل، امروز حتی در صورت مطرح شدن طرح ۱۵ مادهای از سوی آمریکا، ایران آن را بیشتر اقدامی تاکتیکی و نه نشانهای از تغییر راهبرد آمریکا میداند.
در شرایط عدم وجود یک اعتماد حداقلی، به هیچ وجه چارچوب دیپلماسی نمیتواند به درستی عمل کند و در نتیجه برای کوتاهمدت، کاهش تنش میان ایران و آمریکا از طریق مسیر دیپلماسی و مذاکره بسیار دشوار خواهد بود. در وضعیت کنونی، ایران صراحتاً اعلام کرده که بر سر حق حاکمیت خود بر تنگه هرمز هرگز مذاکره نخواهد کرد. اعلام همین موضع، فضای موجود برای مذاکره را بیش از پیش تنگتر کرده است. از سوی دیگر، در صورتی که آمریکا همچنان طرح خود را ابزاری برای اعمال فشار ببیند، این طرح نه تنها به نقطه آغاز حل مسئله تبدیل نخواهد شد، بلکه خود مذاکرات نیز به صحنهای تازه برای تقابل دو طرف تبدیل میشود.