اجلاس سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در حالی در بروکسل برگزار شد که تهدید ضمنی «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا درباره خروج از این ائتلاف و اختلافات بر سر مواضع آمریکا در قبال روسیه نگرانی هایی را برانگیخته است.
سران ناتو به دنبال روابط پر تنش چند وقت گذشته بین کشورهای دو سوی آتلانتیک (اروپا و آمریکا) روزهای چهارشنبه و پنجشنبه ۲۰ و ۲۱ تیر نشست سران در بروکسل را برگزار کردند.
این اجلاس پس از گمانه زنی های فراوان و تهدیدهای رئیس جمهوری آمریکا علیه متحدانش، ظاهرا دستاورد چندانی برای ترامپ به همراه نداشت. وی همان درخواست های پیشین برای افزایش بودجه دفاعی کشورهای عضو به میزان دو درصد تولید ناخالص داخلی را مطرح کرد.
کشورهای اروپایی نگران هستند که ترامپ در آستانه نشست خود با «ولادیمیر پوتین» رئیس جمهوری روسیه که قرار است در هلسنیکی فنلاند برگزار شود، در ائتلاف ناتو خدشه وارد کند.
تهدید آمریکا به خروج از ناتو
ترامپ تهدید کرده که اگر اعضای ناتو به درخواست این کشور برای افزایش بودجه دفاعی خود عمل نکنند، آمریکا از این ائتلاف خارج می شود. هنوز مشخص نیست که به طور دقیق منظور ترامپ از طرح این موضوع چیست و آیا او می تواند بدون مجوز کنگره از ناتو خارج کند؟
دیپلمات ها می گویند، ترامپ روز پنجشنبه با تهدید ناتو درباره خروج یکجانبه از این ائتلاف در صورتی خودداری کشورهای عضو از افزایش هزینه های دفاعی خود به میزان حداقل ۲ درصد تولید ناخالص داخلی خود تا ماه ژانویه، این ائتلاف را آشفته کرده است.
ترامپ در مواضعی متناقض بر پیشرفت چشمگیر در زمینه اختصاص بودجه دفاعی سخن گفت و اظهار داشت که ناتو اکنون قوی تر شده است و هزینه های دفاعی این ائتلاف افزایش یافته است.
اما به رغم تهدید ترامپ برای خارج کردن کشور از ناتو این سازمان به موجب توافقی رسمی و الزام آور تشکیل شده است.
این بدان معناست که ترامپ بر خلاف سایر توافق های بین المللی از جمله توافق هسته ای ایران و توافق آب و هوایی پاریس نمی تواند به طور یکجانبه آمریکا را از این توافق خارج کند.
ترامپ برای تحقق چنین درخواستی نخست باید موافقت سنا را جلب کند و سناتورهای جمهوری خواه را قانع کند که خروج از این سازمان اقدامی ضروری و در راستای منافع بلندمدت امنیتی آمریکا است. با این حال بعید به نظر می رسد این استدلال مورد حمایت مقام های ارشد جمهورخواه قرار گیرد.
خروج آمریکا از ناتو اقدامی بی ثبات کننده خواهد بود که به تزلزل ائتلاف غرب منجر خواهد شد.
تعهدات ناتو در قبال بازدارندگی و حفظ امنیت
۲۹ عضو ناتو در اجلاس اخیر خود درباره تقویت قدرت دفاعی و بازدارندگی این سازمان، تقویت نقش خود در مبارزه با تروریسم و ایفای نقشی عادلانه در مقابله با فشارهای امنیتی توافق کردند. «ینس استولتنبرگ» دبیر کل ناتو در نخستین روز این اجلاس گفت: تصمیماتی که گرفته شد، نشان می دهد که اروپا و آمریکای شمالی با هم همکاری می کنند. ما مصمم هستیم تا امنیت تقریبا یک میلیارد شهروند را حفظ کنیم.
سران ناتو درباره اغاز ماموریت جدید آموزشی این ائتلاف در عراق و افزایش حمایت از اردن و تونس برای کمک به مقابله با تروریسم و حفظ ثبات در این کشورها متعهد شدند.
دبیر کل ناتو همچنین بر اهمیت افزایش هزینه های دفاعی تاکید کرد. امسال هشت کشور به اختصاص دستکم دو درصد از تولید ناخالص داخلی خود برای هزینه های دفاعی متعهد شده اند و بیشتر اعضا قصد دارند این هدف را تا سال ۲۰۲۴ محقق کنند.
ناتو در اقدامی که با مخالفت مسکو روبه رو است، به صورت رسمی از مقدونیه دعوت کرد تا پس از حل اختلاف برسر نام این کشور با یونان، فرایند عضویت خود را در این سازمان آغاز کند.
تعهد به توافق هسته ای، تکرار ادعا درباره ایران
در بیانیه مشترک ناتو که در تارنمای رسمی این سازمان منتشر شده، سران ناتو از آزمایش های موشکی، بُرد و دقت موشک های ایران و همچنین فعالیت ایران در خاورمیانه ابراز نگرانی کردند.
سران ناتو در این بیانیه مدعی شدند: ما از ایران می خواهیم که از همه فعالیت های ناقض قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد و پیوست های آن خودداری کند.
این بیانیه همچنین پیرامون برنامه هسته ای ایران گفت: ما متعهد هستیم که به صورت دایمی صلح آمیز بودن برنامه هسته ای این کشور را در جهت وظایف و تعهدات بین المللی ایران مبنی بر عدم پیگیری، توسعه و دستیابی به تسلیحات هسته ای، تضمین کنیم. ما بر اهمیت تداوم همکاری کامل و به موقع ایران با آژانس بین المللی انرژی اتمی تاکید می کنیم.
بیانیه سران ناتو حمایت ایران را از بازیگران مسلح غیردولتی در منطقه به بهانه مخالفت با تامین مالی تروریسم محکوم کرده و از ایران خواست که «با مشارکت در تلاش ها برای مبارزه با تروریسم و دستیابی به راه حل سیاسی، سازش و صلح در منطقه نقشی سازنده ایفا کند.»
تلاش برای تهدید سوریه
بیانیه ناتو با بیان اینکه سوریه یک کارخانه مهم تولید موشک های کوتاه برد دارد که برد آن ها قلمرو برخی کشورهای عضو ناتو و همچنین متحدان این سازمان را در برمی گیرد، مدعی شد که دمشق از این موشک ها علیه مردم خود استفاده کرده است.
این بیانیه همچنین مدعی شد که در ۴ سال گذشته سه بار خاک ترکیه توسط موشک های شلیک شده از خاک سوریه هدف قرار گرفته است. این ائتلاف ضمن ابراز نگرانی از این موضوع تاکید کرد که ناتو به نظارت و ارزیابی تهدید موشک های بالستیک سوریه ادامه می دهد.
شکنندگی ناتو در قبال روسیه
نیویورک تایمز در این زمینه گزارش داد: اجلاس ناتو دستاورد مهمی برای افرادی داشت که از توجه ائتلاف به حفظ امنیت در قبال روسیه حمایت می کنند. در بیانیه رهبران ناتو که به امضای ترامپ هم رسید بر آمادگی ائتلاف جهت نیروهای مسلح خود در سراسر قاره و دستیابی به پیشرفت در حوزه هایی مانند امنیت سایبری تاکید شد. آنها همچنین نسبت به استفاده از لحن شدیدی تری علیه مسکو به ویژه درباره الحاق کریمه به خاک روسیه توافق کردند.
با این وجود، با توجه به دیدار برنامه ریزی شده ترامپ با ولادیمیر پوتین در هلسینکی و آغاز تحقیقات درباره روابط احتمالی تیم ستاد انتخاباتی ترامپ با روسیه، در اجلاس ناتو درباره چگونگی مقابله با تهدید روسیه و تاثیر آن بر ایجاد اختلاف در غرب گفت و گو نشد.
ترامپ روز پنجشنبه نگرانی ها درباره رابطه نزدیک خود با روسیه را تکذیب کرد اما پس از ۴۸ ساعت تنش با متحدان اروپایی گفت به دنبال آن است که نشست مثبتی با رئیس جمهوری روسیه داشته باشد.
با وجود تاکید ترامپ بر این که ائتلاف ناتو اکنون با تعهد به سهم خود در تامین بودجه دفاعی قوی تر شده است اما دمدمی مزاج بودن او حتی باعث سلب اعتماد نزد متحدان قدیمی شده است.
ترامپ ماه گذشته در اجلاس سران گروه هفت نمونه ای از رفتار تقابلی را به نمایش گذاشت و بعد از پایان این اجلاس در توئیتی «جاستین ترودو» نخست وزیر کانادا و میزبان اجلاس گروه هفته را هدف قرار داد و او را «ضعیف و غیرصادق» توصیف کرد.
ترامپ، روسیه را یک «رقیب» و نه «دشمن» توصیف کرده و گفته است قصد دارد با رئیس جمهوری روسیه کنار بیاید. وی پیش از سفر به بروکسل گفت که دیدارش با پوتین آسانتر از نشست با ناتو است.
وی از تهدید خواندن روسیه خودداری کرده و از مسکو به دلیل الحاق کریمه انتقادی نکرد. اکنون دیپلمات ها می گویند دیدار وی با پوتین آزمونی واقعی برای محک زدن تعهد وی در قبال ناتو است.
برخی از مقام های اروپایی درجلسات خصوصی گفته اند که نگران آن هستند که ترامپ در دیدار با پوتین درباره محدود کردن مانورهای نظامی آمریکا در اروپا و کاهش نیروها ابراز تمایل کند.
بیانیه پایانی اجلاس این هفته ناتو درباره اقدامات روسیه ابراز نگرانی کرده و این کشور تهدیدی علیه ثبات ناتو توصیف شده است.
ینس استولتنبرگ دبیر کل ناتو با اذعان به برخی مشکلات میان روسیه و کشورهای عضو ناتو اظهار داشته که این مشکلات نمی تواند انگیزه ای برای منزوی کردن مسکو باشد و ناتو به مذاکره با روسیه نیاز دارد. اکنون باید دید که ناتو در رویکرد آینده خود درباره روسیه تا چه اندازه تغییر ایجاد خواهد کرد و آینده روابط ناتو و مسکو در پرتو مواضعی که ترامپ به دنبال دیدار با پوتین اتخاذ می کند، چگونه خواهد بود.
ایرنا