نوشتهٔ دانکین مک‌فارلند، در پیپلز وُرلد، نشریهٔ اینترنتی وابسته به حزب کمونیست آمریکا

ترجمه و تلخیص از نامهٔ مردم: لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور برزیل، در هفدهمین نشست سالانهٔ ائتلاف اقتصادی بریکس که در روزهای ۶ و ۷ ژوییه [۱۴ و ۱۵ تیر] در ریودوژانیرو برگزار شد بریکس را «وارث جنبش غیرمتعهدها» خواند.

لولا گفت: «وقتی که چندجانبه گرایی مورد حمله است، استقلال ما باز زیر نظر است. اگر حکمرانی بین‌المللی واقعیت چندقطبی نوین در قرن بیست و یکم را منعکس نکند، وظیفهٔ بریکس است که به احیای آن کمک کند.»

لولا در نشست این گروه اقتصادی خواستار مناسبات بین‌المللی مبتنی بر احترام و استقلال و برابری شد.

نشست امسال با موضوع «تقویت همکاری جنوب جهانی برای حکمرانی فراگیرتر و پایدارتر» برگزار شد. رؤسای جمهور هند، آفریقای جنوبی، کوبا، بولیوی، اوروگوئه، و اندونزی، تازه‌ترین اعضای این گروه، و چند وزیر خارجه و نخست‌وزیر از کشورهای دیگر، از جمله نخست‌وزیر چین، در این نشست حضور داشتند. رئیس‌جمهور روسیه از طریق ویدئو در این نشست شرکت کرد.

گروه بریکس اکنون از لحاظ تولید ناخالص داخلی برابر با یا بزرگ‌تر از کشورهای گروه۷ (G7) و از نظر جمعیت بسیار بزرگ‌تر از آن است. این ترکیب بریکس هم مشکلات بزرگ و هم امکانات توسعهٔ عظیمی به همراه دارد.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد نیز در نشست امسال حضور داشت و خواستار اصلاحات فوری در نهادهای جهانی برای فراگیرتر و دموکراتیک‌تر شدن آنها شد. دکتر تدروس آدهانوم قبریسوس، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، نیز در این نشست حضور داشت. این سازمان به مشارکت بریکس برای حذف بیماری‌های ناشی از مسائل اجتماعی کمک کرده است.

نشست امسال در ریودوژانیرو نخستین نشستی بود که گروه جدید کشورهای همیار در آن شرکت کردند که از ماه ژانویه پذیرفته شده‌اند: کشورهای سوسیالیستی کوبا و ویتنام، و نیز بلاروس، بولیوی، قزاقستان، تایلند، اوگاندا، مالزی، نیجریه و ازبکستان. این کشورها در تصمیم‌گیری‌ها حق رأی ندارند.

گروه‌بندی «همیار» برای تسهیل گسترش سریع این گروه ایجاد شده است، زیرا حدود سی کشور دیگر علاقه‌مند به مشارکت در بریکس‌اند. در نهایت، این کشورهای همیار می‌توانند به اعضای کامل ارتقا یابند.

تعرفه‌های یک‌جانبهٔ مالیات بر واردات به آمریکا، و حمایت آمریکا از سیاست‌های ویرانگر اسرائیل در فلسطین محبوبیتی در میان کشورهای در حال توسعه (جنوب جهانی) ندارد و همین امر به جذابیت و گسترش فزایندهٔ بریکس کمک کرده است.

ترامپ اخیراً کشورهایی را که با فعالیت‌های «ضدّآمریکایی» بریکس «همسو» هستند تهدید کرد که مالیات‌های گمرکی اضافی بر آنها تحمیل خواهد کرد. از جمله، او اعلام کرد که مالیات ۵۰درصدی برای واردات کالا از برزیل، میزبان نشست امسال بریکس، وضع خواهد کرد. بریکس همایش مستقلی است که چشم به هیچ کشور خاصی ندارد. هر کشوری که موافق و خواهان چندجانبه‌گرایی و چندقطبی باشد می‌تواند به آن بپیوندد.

مواضع کشورهای عضو

در بحبوحهٔ افزایش تنش‌ها و جنگ‌ها در صحنهٔ بین‌المللی، بریکس نشست با عنوان «صلح و امنیت و اصلاح حکمرانی جهانی» برگزار کرد. لی چیانگ، نخست‌وزیر چین، در این نشست سخنرانی کرد و از بریکس خواست که برای صلح و آرامش جهانی و حل‌وفصل اختلاف‌ها از طریق مذاکره در جهان چندقطبی جدید بکوشد.

لی گفت که حکمرانی جهانی باید بر اساس «مشورت گسترده، مشارکت مشترک، و منافع مشترک» باشد. او خواستار اصلاح نهادهای جهانی، مانند سازمان ملل متحد، شد برای اینکه واکنش آنها به بحران‌ها مؤثرتر باشد.

نشست ریودوژانیرو با انتشار بیانیه‌ای بمباران ایران را محکوم کرد و خواستار آتش‌بس بی‌قیدوشرط در فلسطین و همچنین خروج کامل نیروهای اسرائیلی از سرزمین‌های اشغال‌شده و آزادی همهٔ گروگان‌ها شد. در این بیانیه در مورد افزایش هزینه‌های نظامی جهان ابراز نگرانی شده است. مذاکره و صلح در اوکراین و سودان و خاورمیانهٔ عاری از سلاح‌های هسته‌یی از دیگر خواست‌های ذکرشده در این بیانیه است.

اصلاح حکمرانی جهانی موضوع مهمی بود، زیرا بسیاری از نهادهای زیر سلطهٔ آمریکا و غرب که در پایان جنگ جهانی دوم تأسیس شده‌اند دیگر با اوضاع تغییریافتهٔ کنونی مطابقت ندارند. بریکس بارها بر واقعیت «جهان چندقطبی جدید مبتنی بر چندجانبه‌گرایی و حقوق برابر برای همهٔ کشورها» تأکید کرده است.بریکس از قوانین بین‌المللی و اصول اساسی دموکراتیک سازمان ملل متحد قاطعانه حمایت می‌کند، اما بر ضرورت اصلاحات نیز تأکید دارد. به‌ویژه، شورای امنیت سازمان ملل متحد باید فراگیرتر باشد تا کشورهای در حال توسعه را نیز نمایندگی کند، از جمله با افزودن هند، برزیل، و یک کشور آفریقایی به ترکیب اعضای دائمی این شورا.

بریکس همچنین بار دیگر بر خواست تغییرات در صندوق بین‌المللی پول (IMF) برای دادن قدرت رأی بیشتر به کشورهای در حال توسعه و پایان دادن به رهبری اروپا تأکید کرد. شرکت‌کنندگان اعلام کردند که نظام تجارت چندجانبه، با مرکزیت سازمان تجارت جهانی، باید تقویت شود. آنها تأکید کردند که تحمیل یک‌جانبهٔ مالیات بر واردات مغایر با قوانین سازمان تجارت جهانی است و تجارت جهانی و زنجیره‌های تأمین را به خطر می‌اندازد. بریکس مخالفتش را با تحریم‌های یک‌جانبه و غیرقانونی نیز اعلام کرد.

ارائهٔ بدیل

بریکس بیش از یک ربع قرن پیش برای تقویت گفت‌وگو و همکاری بین اقتصادهای نوظهور در مواجهه با بحران اقتصادی در کشورهای سرمایه‌داری غرب تأسیس شد. ایجاد جایگزین‌های مالی و تجاری خارج از حیطهٔ کنترل و سلطهٔ آمریکا همچنان از اولویت‌های بریکس است.

پیشنهاد «ارز بریکس» هنوز در دست مطالعه و بررسی است. با این حال، تجارت مستقیم با تسویه‌حساب به ارزهای ملی هر کشور رو به افزایش دارد. پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، گفت که ۹۰درصد از تجارت روسیه با کشورهای بریکس اکنون با روبل یا دیگر ارزهای محلی صورت می‌گیرد.

در همین حال، چین سامانهٔ جدید «پرداخت بین‌بانکی فرامرزی» (CIPS) را معرفی کرده است که سریع، به‌روز، کارا، و ارزان است. از این سامانه اکنون در ۱۳۰۰ مؤسسهٔ مالی در ۱۱۰ کشور، به‌ویژه در کشورهای آسه‌آن (انجمن کشورهای جنوب شرقی آسیا) و شورای هماهنگی خلیج فارس استفاده می‌شود. استفاده از سازوکار تسویه‌حساب فرامرزی سویفت که زیر سلطهٔ غرب است در حال کاهش است و اکنون کمتر از ۵۰درصد از تجارت بین‌المللی از این راه صورت می‌گیرد.

«بانک توسعهٔ نوین» بریکس نیز در حال رشد است. از طریق این بانک اکنون حدود ۴۰میلیارد دلار در طرح‌های کشورهای در حال توسعه از جمله حمل‌ونقل، زیرساخت‌ها، و انرژی سبز سرمایه‌گذاری شده است. دیلما روسِف، رئیس این بانک، اعلام کرد که کلمبیا و اندونزی و ازبکستان نیز اکنون به این بانک پیوسته‌اند. این بانک در حال ایجاد «ضمانت چندجانبه» بریکس به‌عنوان بیمه برای کاهش ریسک‌های احتمالی و گسترش سرمایه‌گذاری از منابع خصوصی و دولتی است. به‌علاوه، در مواقع بحران، «صندوق ذخیرهٔ استراتژیک بریکس» نقدینگی لازم را در اختیار کشورهای بدهکار می‌گذارد و در واقع جایگزینی برای کمک‌های مالی صندوق بین‌المللی پول است که شروطی را به وام‌گیرندگان تحمیل می‌کند.

همچنین، بریکس در نشست امسال نخستین بیانیهٔ مشترک را در مورد محیط‌زیست و تأمین مالی مقابله با تغییرات آب‌وهوایی صادر و بر ضرورت مقابله با این تغییرات نامطلوب تأکید کرد و از کشورهای ثروتمندتر و توسعه‌یافته خواست که به تعهدشان عمل کنند و به کشورهای در حال توسعه برای صنعتی‌سازی با انرژی سبز و صرف هزینه برای کاهش گرمایش جهانی کمک مالی کنند. این گروه تعهدش را به توافق آب‌وهوایی پاریس ۲۰۱۵ تکرار کرد.

چین و امارات متحده عربی اعلام کردند که حاضرند از طرح پیشنهادی برزیل در مورد «جنگل‌های گرمسیری برای همیشه» حمایت کنند. وزیران محیط‌زیست کشورهای عضو بیانیهٔ مشترکی نیز در مورد از دست رفتن تنوع زیستی، بیابان‌زایی، و تخریب زمین منتشر کردند. دانشگاهیان و محققان چینی و آمریکای لاتین نیز همایشی در مورد پژوهش دربارهٔ زیست‌پذیری ترتیب دادند و یک همایش بین‌المللی نیز دربارهٔ آینده سبز برگزار شد.

هوش مصنوعی یکی دیگر از موضوع‌های مهم در این گردهمایی بود. اعضای بریکس گفتند که می‌دانند هوش مصنوعی تغییرات عمده‌ای در فناوری به وجود می‌آورد، اما گفتند که به‌دلیل تمرکز بیشتر پیشرفت هوش مصنوعی در کشورهای ثروتمند جهان، نگران عقب‌ماندگی بسیاری از کشورهای در حال توسعه‌اند.

برخی از کشورهای بریکس در فناوری‌های نوین پیشرفته‌ترند و برای آموزش، تربیت، و تبادل تجربه فرصت‌ها و امکاناتی وجود دارد. برای مثال، چین «مرکز پژوهشی بریکس برای نیروهای مولد نوین باکیفیت» راه‌اندازی کرده است و به دانشجویان کشورهای در حال توسعه بورس تحصیلی می‌دهد. با این حال، کشورهای عضو گفتند که به مدیریت چندجانبهٔ هوش مصنوعی جهانی، یا تنظیم و رعایت قوانین هوش مصنوعی زیر نظر سازمان ملل متحد، نیاز است.

چرخشی جهانی

چرخش و جابه‌جایی نیروهای تولید جهانی از غرب/شمال جهانی به کشورهای در حال توسعه منجر به ایجاد نهادهای جدید و دموکراتیک‌تر در مخالفت با برتری‌طلبی آمریکا شده است. با افزایش قدرت اقتصادی کشورهای در حال توسعه، دستور کار باندونگ در جنبش قدیمی غیرمتعهدها سرانجام می‌تواند محقق شود- نکته‌ای که لولا دا سیلوا نیز در اظهاراتش به آن اشاره کرد. سازمان‌های چندجانبهٔ جدیدی ایجاد شده است که مانند بریکس به این توسعه کمک می‌کنند. برای مثال، ونزوئلا و کوبا «اتحاد بولیواری برای ملت‌های آمریکای ما» (ALBA) را در سال ۲۰۰۴ پایه‌گذاری کردند و اخیراً هم اتحادیهٔ آفریقا به گروه۲۰ (G20) متشکل از اقتصادهای بزرگ جهان پذیرفته شد.

در بیانیهٔ نهایی بریکس بر چنین تحولاتی تأکید و به «اهمیت ‘جنوب جهانی’ در حکم موتور تغییرات مثبت […] ترویج نظم بین‌المللی عادلانه‌تر، پایدارتر، فراگیرتر، دموکراتیک‌تر، و باثبات‌تر بر اساس قوانین بین‌المللی» اشاره شده است.

بریکس اکنون به فراتر از هدف‌های اقتصادی اولیه‌اش گسترش یافته و شامل برنامه‌های تبادل علمی و آموزشی شده که بستری برای کشورهای در حال توسعه برای گفت‌وگو و اجرای طرح‌های مشترک جدید شده است.

امپریالیسم آمریکا در حال افول است و اکنون به حمله‌های بی‌رحمانه در داخل کشور و سراسر جهان دست می‌زند. مستعمرات و نیمه‌مستعمرات سابق در جهان در حال توسعه تجربه‌های مشترکی به‌عنوان قربانیان استعمار و امپریالیسم دارند. کشورهایی مانند چین و هند، که نظام‌های اجتماعی بسیار متفاوتی دارند، تمایل مشترکی به حکمرانی جهانی عادلانه‌تر دارند. هر دو بر سر مخالفت با سلطه و برتری‌طلبی توافق دارند.

بریکس سازمانی سوسیالیستی نیست و با سرمایه‌داری مخالفت نمی‌کند. شاخهٔ نظامی برای دفاع از اعضایش ندارد. در عین حال، امپریالیسم و فساد همچنان تأثیر منفی عمده‌ای در بخش‌هایی از ‘جنوب جهانی’ دارد. اما نیروهای نوظهور خواهان استقلال، برابری، و توسعه اکنون قوی‌تر و در حال رُشدند. این نیروهای دموکراتیک متحد طبیعی سوسیالیسم‌اند.

بریکس بیانگر اصلاحات دموکراتیک مثبت در حکمرانی جهانی است که امکان تغییرات اساسی‌تر نیز دارد. باید از بریکس و دیگر سازمان‌های جدید در حال ظهور “جنوب جهانی + چین” حمایت کرد. سیریل رامافوسا، رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی، ماهیت این اتحاد را چنین توصیف کرد: نیرویی برای ثبات در جهانی که به‌طور فزاینده‌ای نامطمئن و بی‌ثبات است.

به نقل از «نامۀ مردم» شمارۀ ۱۲۳۹، ۶ مرداد ۱۴۰۴