ضمن مطالعه و بررسی سخنرانی آقای ولادیمیر پوتین، سخنان وی را می توان در چند محور خلاصه نمود که در این گزارش و تحلیل به آن می‌پردازیم.

احسان تقوایی، کارشناس مسائل روسیه درباره نتایج سخنرانی سالانه ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه به اسپوتنیک گفت: از دید من نخستین محور که شاید بتوان مهمترین محور نیز دانست در حوزه سیاست امنیتی روسیه است. سیاست امنیتی روسیه در حال حاضر و شاید طی یک سال اخیر بعد از تحولات اوکراین را شاید بتوان باز به چند محور عمده تقسیم نمود.

محور اول، بحث اوکراین است و تاکیداتی که روس‌ها قبل از بحث مناقشات با اوکراین داشتند الان باز هم همان تاکیدات را مشاهده می‌کنیم، موضوعاتی مثل نازی زدایی و مقابله با فاشیست در اوکراین است، در عین حالی که روس‌ها خود را با اوکراین یک ملت واحد متصور می‌کنند و از دید آقای پوتین در سخنرانی امروز آنچه اکنون در حال رخ دادن است شبیه یک جنگ داخلی در روسیه است. به اعتقاد ولادیمیر پوتین یکی از نکات جدیدی که به صورت اعلامی در سخنان ایشان قرار داشت بحث شهر اودسا است و از دید روس‌ها این شهر متعلق به روسیه است و فکر می‌کنم موضع جدیدی است که از روس‌ها اعلام شده و این درست است که جمعیت قابل توجهی از ساکنان این شهر از روس تبارها و روس زبان‌ها هستند، اما من تاکنون ندیده بودم که به این صراحت آقای پوتین اعلام کنند که اودسا متعلق به روسیه است. به یاد دارم شبیه این سخنان را در سال ۲۰۱۳ درباره کریمه داشتیم و بالاخره کریمه به روسیه الحاق شد.

تقوایی در ادامه بررسی تحلیلی سخنان ولادیمیر پوتین گفت: در ارتباط با زیر محور دوم سیاست امنیتی روسیه علاوه بر بحث اوکراین موضوع ارتش است. طی این مدتی که از تحولات اوکراین می‌گذرد بارها بحث مختلفی حول موضوع ارتش روسیه و ارتش خصوصی که تعارضاتی را برای روسیه ایجاد کرد باعث شد روس‌ها به این نتیجه برسند که قوانین خاصی در خصوص ارتش خصوصی در روسیه وجود ندارد و در تلاش هستند تا نیروهای بیشتری را به استخدام ارتش دربیاورند و همانطور که آقای پوتین اعلام کرد قرار است نزدیک به نیم میلیون نفر به ارتش روسیه اضافه شوند. البته به هر حال روسیه همیشه در طول تاریخ ارتش بزرگی داشته و چیز جدیدی نیست و نمی‌توان گفت که به دلیل تحولات مربوط به اوکراین است.

وی افزود: در ارتباط با دیگر مسائل امنیتی روس‌ها بارها اعلام کرده‌اند که یکسری کشورها بر مبنی الحاق به ساختارهای غربی مثل ناتو خط قرمز روسیه به شمار می‌آید، گرجستان یکی از آن‌ها بود و در سال ۲۰۰۸واکنش روسیه را شاهد بودیم و بعدا در سال ۲۰۱۳ نیز کشور اوکراین را داشتیم که البته دوباره تکرار شد. این خط سیر نشان می‌دهد که روسیه نسبت به الحاق برخی کشورها به بلوک‌های غربی به ویژه امنیتی مثل ناتو حساسیت بالایی دارد. بنابراین این دیدگاه سنتی روس‌ها بوده و چه خوشمان بیاید و چه بدمان بیاید این دیدگاه امنیتی روسیه است و معتقدند این کشورها برای روسیه حاشیه امن هستند.

تقوایی در ادامه بحث فوق گفت: محور دوم سخنان ایشان بحث سیاست خارجی روسیه در ارتباط با مجموعه اتحادیه اروپا و آمریکا و بحث فلسطین است. در سخنان آقای پوتین بحث مربوط به کشورهای غربی تغییری نکرده است و از دید روسیه برای از سرگیری روابط توپ در زمین غرب، اتحادیه اروپا و آمریکا است اما همانطور که ایشان در سخنان امروز گفتند هنوز شرایط مناسبی برای از سرگیری روابط هنوز وجود ندارد. دیگری هم بحث فلسطین بود که در سخنان ولادیمیر پوتین مطرح شد که از دید ایشان تحولات کنونی به هیج وجه قابل قبول نیست و عنوان فاجعه را به کار بردن و بر ضرورت ایجاد پایه‌های بنیادی برای صلح در این منطقه اشاره کردند و وجود تشابهات میان مسئله اوکراین و مناقشه غزه را رد کرد. روسیه کشوری است که هم با اسرائیل روابط مستحکمی دارد و هم با فلسطین و گروه‌های حماس و جهاد اسلامی و گروهای مستقر در حاشیه رود اردن همیشه رابطه دارد. بنابراین روسیه تلاش می‌کند که موضعی که روسیه در ارتباط با این تحولات دارد موضعی بینابین است.

این کارشناس مسائل روسیه خاطر نشان کرد: سومین محور در سخنرانی آقای پوتین قابل مشاهده است مباحث اقتصادی است که اهمیت کمتری از دو موضوع قبلی ندارد. بخصوص با آغاز عملیات نظامی در اوکراین این احتمال وجود داشت که اقتصاد روسیه تحت تاثیر قرار بگیرد که خوب از این تحولات متاثر هم شد. اما آنچه امروز در سخنان آقای پوتین قابل مشاهده بود و دست کم موضع اعلامی ایشان بود اینکه روسیه شوک اقتصادی ابتدایی ناشی از تحولات اوکراین به واسطه تحریم‌های غرب علیه روسیه را پشت سر گذاشته است و اقتصاد روسیه اکنون در حال رشد است. رشد صنعتی و کاهش بدهی خارجی، کاهش بیکاری و کاهش تورم داشتند و مهمتر از آن کاهش سهم دلار و یورور در تجارت خارجی بر أساس آمار اعلامی رئیس جمهور بود و به بیان ایشان اقتصاد روسیه در حال حاضر مشکل خاصی ندارد.

احسان تقوایی، کارشناس مسائل روسیه در جمع بندی ارزیابی سخنرانی ولادیمیر پوتین گفت: موارد فوق عمده صحبت‌های آقای پوتین در سخنرانی امروز بود و به عنوان نتیجه گیری از این صحبت‌ها داشته باشیم این است که شاهد عدم تغییر در رویکردها و سیاست‌های روسیه در قبال اوکراین هستیم و همان رویکردهای قبلی حاکم است. روس‌ها همچنان دیدگاه‌های خود در موضوعاتی نظیر غیر نظامی کردن اوکراین را ادامه می‌دهند . با وجود تلفاتی که روسیه در این درگیری متحمل شده اعم از نیروهای انسانی و تجهیزات و ادوات جنگی و حتی تاثیر منعی بر اقتصاد، اما به نظر نمی‌رسد که تغییری در سیاست‌های کشور در قبال اوکراین دچار تحول جدی شده باشد. بدون تردید می‌توان این جمله را اعلام کرد که بین سیاست‌های اعلامی و اعمالی روسیه در قبال اوکراین تفاوتی دیده نمی‌شود. نکته بعدی اینکه روس‌ها به خوبی دریافتند در این جهان سیال امروزی سیاست بین‌الملل ثابت نمی‌ماند و تحولات مکرری در حال وقوع است.

بر اساس همین درک روس‌ها به این باورند که عدم موفقیت‌های احتمالی در درگیری با اوکراین به واسطه کمک‌های همه جانبه غرب بوده و این کمک‌ها بالاخره به پایان خواهد رسید و روس‌ها مسیر موفقیت خود را می‌توانند طی کنند. نکته دیگر اینکه موفقیت روسیه در از کار انداختن زیر ساخت‌های اقتصادی، فنی و نظامی اوکراین است، به باور روس‌ها، اوکراین زمانی کشوری کاملا موفق بود که امروز کاملا در تمام جنبه‌ها وابسته به غرب شده و این کمک‌های غرب به اوکراین بی‌پایان نیست و روزی متوقف خواهد شد. البته به این نکته توجه کنید که قبل از صحبت‌های آقای پوتین در محافل غربی تردیدهایی در زمینه ادامه کمک‌ها به اوکراین به میان آمده بود و هر لحظه احتمال دارد که عدم تمایل به ادامه پشتیبانی در آمریکا شکل گرفته در اروپا نیز این اتفاق بیافتد.

روس‌ها تحولات را به خوبی رصد می‌کنند و می‌دانند کمک‌هایی که اوکراین به بهانه ضد حمله بر علیه روسیه دریافت کرده بود بی‌نتیجه مانده و از این موضوع سر شوق هستند و این کمک‌ها پایان یافته و از این به بعد بهتر می‌توانند در زمین اوکراین پیشروی داشته باشند و پیشروی‌های قبلی را تثبیت کنند.