تولید زباله در خاورمیانه تا ۲۰ سال آینده دو برابر می‌شود

خاورمیانه و شمال آفریقا، جنوب صحرای آفریقا و آسیای جنوبی کشورهای با درآمد متوسط رو به ​​بالا با ۵۴ درصد، بیشترین درصد پسماند را در محل دفن زباله دارند.

 

به گزارش همشهری، تولید سالانه زباله در جهان با شعار «حفظ محیط‌زیست» همخوانی ندارد. در سراسر جهان سالانه ۱.۰۱ میلیارد تن پسماند شهری تولید می‌‌شود و حداقل ۳۳ درصد پسماند با روش ایمنی محیط‌زیست مدیریت نمی‌شود. به عبارتی هر نفر به‌طور متوسط ۰.۷۴ کیلوگرم زباله تولید می‌کند. در این میان، در کشورهای با درآمد بالا حدود ۳۴ درصد یا ۶۸۳ میلیون تن زباله جهان تولید می‌شود.

 

طبق برآوردها، زباله‌های جهانی تا سال ۲۰۵۰ به ۳.۴۰ تن می‌رسد که بیشتر از ۲ برابر رشد جمعیت در مدت مشابه است. بین تولید زباله و سطح درآمد، رابطه مثبت وجود دارد. یعنی پیش‌بینی می‌شود تولید سرانه روزانه زباله در کشورهای با درآمد بالا تا سال ۲۰۵۰، ۱۹ درصد افزایش یابد. البته در مقایسه با کشورهای با درآمد کم و متوسط ​​ انتظار می‌رود تقریبا ۴۰ درصد یا بیشتر تولید زباله افزایش یابد. در عین حال، به‌نظر می‌رسد تولید زباله در پایین‌ترین سطح درآمد کاهش پیدا می‌کند، ولی بعد با تغییرات درآمدی و افزایش میزان هزینه‌های خانواده، با سرعت بیشتری رشد پیدا می‌کند.

 

پیش‌بینی می‌شود مقدار کل پسماند تولیدشده در کشورهای کم‌درآمد تا سال ۲۰۵۰ بیش از ۳ برابر افزایش یابد. منطقه آسیای شرقی و اقیانوس آرام بیشترین زباله‌های جهان را با ۲۳ درصد تولید می‌کنند و منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا کمترین تولید را با ۶درصد دارند. با این حال، سریع‌ترین مناطق در حال رشد کشورهای جنوب صحرای آفریقا، آسیای جنوبی و خاورمیانه و آفریقای شمالی هستند که انتظار می‌رود تا سال ۲۰۵۰ تولید زباله به‌ترتیب ۳ برابر، ۲ برابر و ۲ برابر شود.

 

در این مناطق، بیش از نیمی از زباله‌ها هم‌اکنون به‌طور آشکار رها می‌شود و سیر رشد زباله‌ها پیامدهای زیادی برای محیط‌زیست‌، سلامتی و شکوفایی خواهد داشت. بنابراین، نیاز به اقدامات فوری در این عرصه آشکار است.(نمودار۱)

 

هزینه جمع‌آوری زباله با سطح درآمد

 

جمع‌آوری زباله یک گام اساسی در مدیریت پسماند محسوب می‌شود، اما هزینه‌های جمع‌آوری تا حد زیادی، با توجه به سطح درآمد، متفاوت هستند. در کشورهایی با درآمد متوسط رو به بالا و بالا جمع‌آوری زباله تقریباً منطبق با آمار جهانی است. کشورهای کم‌درآمد حدود ۴۸درصد زباله‌ها را در شهرها جمع‌آوری می‌کنند، اما این نسبت به ۲۶ درصد در خارج از مناطق شهری کاهش می‌یابد. در سراسر مناطق جنوب صحرای آفریقا حدود ۴۴ درصد، زباله را جمع می‌کنند، درحالی‌که اروپا و آسیای میانه و آمریکای شمالی حداقل ۹۰ درصد زباله را جمع می‌کنند. (نمودار۲)

 

درآمد بالا و کاهش دورریختنی‌ها

 

ترکیبات زباله با درنظر گرفتن سطح درآمد متفاوت است و الگوهای متنوعی از مصرف را نشان می‌دهد. کشورهای با درآمد بالا نسبتاً کمتر مواد غذایی و زباله سبز دور می‌ریزند که ۳۲ درصد از کل زباله‌ها است و زباله‌های خشک بیشتری تولید می‌کنند که قابل بازیافت هستند ازجمله پلاستیک، کاغذ، مقوا، فلز و شیشه که ۵۱ درصد زباله را تشکیل می‌دهند. کشورهای با درآمد متوسط و کم‌درآمد به‌ترتیب ۵۳ و ۵۷ درصد مواد غذایی و زباله‌های سبز تولید می‌کنند که با کاهش سطح توسعه اقتصادی و کسری پسماندهای آلی افزایش می‌یابد. در کشورهای کم‌درآمد، مواد قابل بازیافت فقط ۲۰ درصد از جریان زباله را تشکیل می‌دهند. در سراسر مناطق، تنوع زیادی در حوزه پسماندها، فراتر از آنهایی که با درآمد هم‌تراز هستند، وجود ندارد. همه مناطق به‌طور متوسط حدود ۵۰ درصد یا بیشتر زباله‌های آلی تولید می‌کنند، به غیراز اروپا و آسیای میانه و آمریکای شمالی که قسمت‌های بالاتر زباله خشک تولید می‌کنند. (نمودار ۳)

 

 

استفاده از فناوری‌ها برای برطرف کردن مشکل پسماند یک راهکار مناسب محسوب می‌شود، اما کشورهایی که با تخلیه و سایر روش‌های مدیریت پسماند ابتدایی پیش می‌روند، درصورت انتخاب راه‌حل‌های مناسب محلی، به‌احتمال زیاد موفق می‌شوند. در سطح جهان، بیشتر زباله‌ها هم‌اکنون به نوعی در مرکز جمع‌آوری زباله دفن می‌شود. حدود ۳۷ درصد زباله‌ها در این مراکز دفن می‌شود که ۸ درصد آن در محل‌های دفن بهداشتی با سیستم‌های جمع‌آوری گاز دفن زباله دفع می‌شود. دفن زباله آزاد حدود ۳۱ درصد زباله را تشکیل می‌دهد، ۱۹درصد از طریق بازیافت و کمپوست بازیابی می‌شود و ۱۱ درصد برای دفع نهایی سوزانده می‌شود. دفع یا تصفیه کافی زباله، مانند محل دفن زباله کنترل‌شده یا تاسیساتی که با سختگیری بیشتری اداره می‌شوند، تقریباً به‌طور کلی در قلمرو کشورهای با درآمد متوسط ​​و بالا قرار دارد. کشورهای کم‌درآمد معمولاً به دامپینگ آزاد اعتماد می‌کنند. ۹۳ درصد زباله در کشورهای کم‌درآمد و فقط ۲ درصد زباله در کشورهای با درآمد بالا هدر می‌رود. ۳ منطقه به‌طور آشکار بیش از نیمی از زباله‌های خود را تخلیه می‌کنند؛ خاورمیانه و شمال آفریقا، جنوب صحرای آفریقا و آسیای جنوبی. کشورهای با درآمد متوسط رو به ​​بالا با ۵۴ درصد، بیشترین درصد پسماند را در محل دفن زباله دارند. این میزان در کشورهای با درآمد بالا به ۳۹ درصد کاهش می‌یابد، ۳۶ درصد زباله به سمت بازیافت و کمپوست می‌رود و ۲۲ درصد را می‌سوزانند. سوزاندن عمدتا در کشورهایی با ظرفیت بالا، پُردرآمد و دارای محدودیت در زمین استفاده می‌شود. (نمودار ۴)

 

میزان بالای پسماند ‌تر در شهر تهران

 

جمعیت شهر تهران با بیشتر از ۸.۵ میلیون نفر، تولید پسماند بسیاری هم دارد. هر شهروند تهرانی از تولید روزانه پسماند ۶۰۰ گرم سهیم است. در پایتخت ایران روزانه ۶۵۰۰ تن زباله جمع‌آوری می‌شود و پیش از تورم اقتصادی در سال‌های اخیر تولید پسماند بیشتر از ۷ هزار تن بود. شهرداری تهران، با اجرای طرح کاپ، درصدد تفکیک زباله از مبدا و ساماندهی وضعیت مخازن زباله برآمده است. با این حال، میزان پسماند ‌تر در شهر تهران روزانه ۴۵۵۰ تن است. یعنی ۷۰ درصد پسماند پایتخت ‌تر است، درحالی‌که ۳۰ درصد باقیمانده را زباله خشک تشکیل می‌دهد؛ با تولید ۱۹۵۰ تن. در اجرای طرح کاپ یا طرح کاهش پسماند که توسط سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران انجام می‌شود، کم‌کم مخازن بزرگ در معابر شهر حذف خواهد شد. در ماه‌های گذشته ابتدا در ۴ منطقه شهر به‌صورت پایلوت این طرح اجرا شد؛ به این ترتیب که ۲ و ۳ مخزن زباله در شهرک‌ها، مجتمع‌های ساختمانی، فروشگاه‌های شهروند و میادین میوه‌وتره‌بار قرار گرفت. به موازات آن نیز ۱۰هزار مخزن زباله از معابر جمع‌آوری شد تا تعداد این مخازن به ۵۰ هزار عدد برسد. با این سیاست، علاوه بر تفکیک زباله، از زباله‎گردی کودکان نیز جلوگیری می‌شود. در عین حال، «شنبه‌های بدون پسماند» طرحی است که شهرداری در مناطق اجرا می‌کند و در این طرح شهروندان تشویق می‌شوند که در ازای تحویل زباله خشک، هدیه‌ دریافت کنند.

 

اصلی‌ترین مرکز دفن زباله شهر تهران آرادکوه است که در آینده ظرفیت آن پُر خواهد شد و به همین علت، ایجاد زیرساخت‌هایی برای تولید زباله کمتر و تفکیک زباله و بازیافت آن، می‌تواند تا حد زیادی از آمار بالای تولید زباله جلوگیری کند.